Phân bón giả, kém chất lượng tiếp tục diễn biến phức tạp, gây thiệt hại cho nông dân và doanh nghiệp chân chính. Các chuyên gia kiến nghị tăng cường kiểm soát toàn bộ thị trường.
- Bắc Ninh khởi tố 10 bị can trong vụ sửa kết quả quan trắc
- Đấu giá thành công biệt thự của bà Nguyễn Thị Thanh Nhàn
- Vụ AntEx: Shark Bình xin khắc phục thiệt hại cho nhà đầu tư
Tại hội thảo “Phân bón giả – Nhận diện, ngăn chặn và xử lý” diễn ra ngày 16/10/2026 tại Hà Nội, do Hiệp hội Phân bón Việt Nam tổ chức, nhiều ý kiến cho rằng thủ đoạn làm giả ngày càng tinh vi, từ sử dụng bao bì thương hiệu uy tín đến chia nhỏ hàng hóa qua nhiều tầng phân phối.
Thực trạng này đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ hơn giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, hiệp hội và doanh nghiệp nhằm phát hiện, ngăn chặn vi phạm, bảo vệ người nông dân và môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Từ giả mạo bao bì đến pha trộn nguyên liệu, cần siết chặt kiểm soát
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp phân bón đã đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất, cải tiến chất lượng và phát triển các dòng sản phẩm chuyên dùng, hữu cơ, sinh học, thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, phân bón giả, kém chất lượng vẫn tồn tại với phương thức hoạt động ngày càng tinh vi, gây khó khăn cho việc phát hiện, kiểm tra và xử lý.
Tại hội thảo, ông Tạ Quang Hậu, Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), dẫn chứng một số vụ việc điển hình. Tháng 2/2026, tại Cần Thơ, lực lượng công an triệt phá nhóm sản xuất, buôn bán phân bón giả, thu giữ 4.598kg phân bón dạng rắn, 1.335 lít phân bón dạng lỏng cùng nguyên liệu, bao bì, máy móc và thiết bị. Các đối tượng có dấu hiệu lợi dụng thông tin trên nhãn hàng hóa, mã số phân bón và tên thương mại của doanh nghiệp khác.
Tại Bắc Ninh, tháng 7/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh khởi tố vụ án, khởi tố bị can và bắt tạm giam Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Sản xuất phân bón Hà Bắc để điều tra hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là phân bón. Cơ quan chức năng thu giữ 65 tấn phân bón giả cùng máy móc, nguyên liệu và tài liệu liên quan.
Một vụ việc tại Đắk Lắk cho thấy quy mô gian lận có thể lên tới hàng chục nghìn tấn. Trong giai đoạn 2025-2026, một đường dây đã đưa ra thị trường hơn 24.200 tấn phân bón mang nhãn xuất xứ Bỉ, tổng giá trị trên 159 tỷ đồng. Số tiền thu lợi bất chính được thông tin là hơn 60 tỷ đồng. Lực lượng chức năng thu giữ gần 627 tấn phân bón giả và hơn 957 tấn nguyên liệu, phân bón phục vụ pha trộn, đóng gói.
Theo ông Tạ Quang Hậu, trong 10 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 105 vụ việc vi phạm liên quan đến phân bón, trong đó có 4 vụ được chuyển sang cơ quan điều tra. Các vi phạm chủ yếu gồm kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ, hàng nhập lậu, hàng giả mạo nhãn hiệu, xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu và vi phạm quy định về ghi nhãn hàng hóa.
Phân tích thủ đoạn làm giả, ông Vương Trường Nam, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, cho biết một số đối tượng thu mua phân đạm urê phẩm cấp thấp, hàng lỗi hoặc hóa chất công nghiệp có hàm lượng dinh dưỡng thấp để làm nguyên liệu nền. Sau đó, chúng trộn phân đạm thật với muối công nghiệp, bột đá, đất sét, cát hoặc các chất có hình dáng, màu sắc tương đồng nhưng không có giá trị dinh dưỡng cho cây trồng.
Một phương thức khác là thu gom vỏ bao bì cũ của các thương hiệu phân bón uy tín, cho sản phẩm giả hoặc kém chất lượng vào bên trong rồi may kín như mới. Các đối tượng cũng đặt in bao bì có thiết kế, màu sắc, logo và thông tin chỉ dẫn gần giống hàng thật, khiến người mua khó phân biệt bằng mắt thường.
Ở khâu phân phối, hàng hóa có thể được chia nhỏ qua nhiều tầng đại lý, vận chuyển vào ban đêm hoặc thông qua doanh nghiệp trung gian nhằm che giấu nguồn gốc, hợp thức hóa chứng từ. Một số cơ sở còn tiếp cận người dân tại thôn, xã thông qua các chương trình mang tên “hội thảo chuyển giao kỹ thuật”, “tri ân nông dân”, tặng quà rồi tập hợp đơn hàng để bán sản phẩm.
Phát biểu khai mạc hội thảo, TS Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam, nhấn mạnh phân bón là vật tư đầu vào thiết yếu, tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng cây trồng và hiệu quả kinh tế của hàng triệu hộ nông dân. Tuy nhiên, tình trạng phân bón giả, kém chất lượng vẫn tồn tại với phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi.
Từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Văn Luyện, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, cho rằng phân bón giả làm méo mó môi trường cạnh tranh, thu hẹp thị phần của doanh nghiệp chân chính và buộc các đơn vị phải tăng chi phí bảo vệ thương hiệu.
Trong khi doanh nghiệp tuân thủ pháp luật phải chịu chi phí nguyên liệu đạt chuẩn, kiểm nghiệm và thực hiện nghĩa vụ thuế, các cơ sở sản xuất hàng giả có thể né tránh những khoản chi phí này. Nhờ đó, sản phẩm giả thường được bán với giá thấp hơn, đi kèm mức chiết khấu cao cho đại lý, tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh.
Hệ quả là doanh nghiệp chân chính có nguy cơ sụt giảm sản lượng tiêu thụ, doanh thu và thị phần. Các đơn vị cũng phải tăng đầu tư vào công nghệ chống giả, truy xuất nguồn gốc và cải tiến bao bì để bảo vệ sản phẩm. Theo ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phân bón Bình Điền, tình trạng này còn ảnh hưởng đến động lực nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới.
Ông Tâm cho biết doanh nghiệp chân chính phải đầu tư công nghệ, nghiên cứu khoa học và khảo nghiệm để nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, bảo vệ sức khỏe đất. Trong khi đó, các cơ sở làm giả, làm nhái có thể sao chép sản phẩm hoặc công bố tính năng tương tự mà không phải đầu tư nghiên cứu tương xứng.
Đối với nông dân, thiệt hại không chỉ nằm ở số tiền mua phân bón. Sản phẩm giả, kém chất lượng có thể khiến cây trồng sinh trưởng kém, giảm năng suất và chất lượng nông sản, thậm chí gây thiệt hại cả vụ mùa. Người sử dụng còn có nguy cơ mất niềm tin vào thị trường, e ngại lựa chọn những thương hiệu nổi tiếng vì lo mua phải hàng giả mạo.
Trước thực trạng này, các đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm và nâng cao hiệu quả phối hợp giữa cơ quan quản lý, lực lượng chức năng, hiệp hội và doanh nghiệp.
Ông Nguyễn Văn Luyện kiến nghị rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật về quản lý lưu hành phân bón; nghiên cứu nâng mức xử phạt đối với hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, kém chất lượng, bảo đảm tương xứng với tính chất, mức độ và hậu quả gây ra.
Các ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh việc tăng cường hậu kiểm đột xuất tại cơ sở có dấu hiệu vi phạm, kiểm soát hoạt động kinh doanh phân bón trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội. Đồng thời, cần rà soát quy định về thẩm quyền, chế tài xử phạt, kiểm tra chất lượng và lấy mẫu thử nghiệm; xây dựng cơ sở dữ liệu về phân bón, vật tư nông nghiệp để chia sẻ thông tin, phục vụ giám sát và xử lý vi phạm.
Việc phối hợp đồng bộ từ khâu sản xuất, kiểm nghiệm đến lưu thông và phân phối được xem là yêu cầu quan trọng nhằm ngăn chặn phân bón giả, bảo vệ quyền lợi người nông dân và tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp.
Thiên An (tổng hợp)
