Từ cú lừa tuổi thơ, hai nam sinh lớp 10 viết “Lá chắn số”

Từng mất tiền khi mua tài khoản game trên mạng, Nguyễn Võ Anh Khoa và Nguyễn Lĩnh Nam, hai học sinh lớp 10 tại TPHCM, đã tự học lập trình để xây dựng nền tảng tích hợp AI hỗ trợ nhận diện đường link độc hại và tin giả.

Từ những trải nghiệm không vui khi còn nhỏ, hai nam sinh bắt đầu quan tâm đến an toàn trên không gian mạng và tìm cách giúp người dùng kiểm tra thông tin trước khi tin tưởng, chia sẻ hoặc giao dịch. Dự án Lá chắn số do các em phát triển đã được cộng đồng công nghệ chú ý, lọt Top 5 đề cử Better Choice Awards 2026 và Top 3 Product of the Day trên Unikorn.

Nguyễn Võ Anh Khoa, học sinh lớp 10 Trường THPT Lê Minh Xuân, và Nguyễn Lĩnh Nam, học sinh lớp 10 Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh, có điểm chung là niềm yêu thích công nghệ từ sớm. Tuy nhiên, con đường đến với lập trình của mỗi người lại bắt đầu từ những câu chuyện khác nhau.

Với Anh Khoa, một lần bị lừa khi mua tài khoản game trên mạng đã trở thành trải nghiệm khó quên. Khi học lớp 2 hoặc lớp 3, cậu bé từng nuôi ước mơ làm YouTuber về game nên tìm mua tài khoản trực tuyến. Tin theo hướng dẫn của người bán, Khoa chuyển tiền đặt cọc nhưng ngay sau giao dịch, đối phương chặn liên lạc rồi biến mất.

Gia đình không có ai làm trong lĩnh vực công nghệ thông tin. Ba Khoa làm tài xế kiêm kinh doanh, mẹ làm nghề giặt ủi và nội trợ. Dù vậy, từ những năm tiểu học, em đã dành sự quan tâm đặc biệt cho lập trình.

Nguyễn Võ Anh Khoa kể về trải nghiệm bị lừa trên mạng, khởi nguồn ý tưởng xây dựng Lá chắn số. (Ảnh minh họa: TNM)

“Lúc đó em vừa tiếc tiền vừa ấm ức. Lớn lên một chút, chứng kiến thêm nhiều người xung quanh bị lừa qua mạng, cộng với vấn nạn tin giả và đường link độc hại tràn lan, tụi em mới nghĩ phải làm một công cụ gì đó để mọi người tự kiểm tra trước khi sập bẫy”, Anh Khoa chia sẻ.

Nếu Khoa đến với an ninh mạng từ một lần bị lừa, Nguyễn Lĩnh Nam lại bắt đầu bằng sự tò mò về chiếc máy tính Chromebook được ba tặng khi còn nhỏ. Do thiết bị không sử dụng hệ điều hành Windows và không thể tải game như máy tính của bạn bè, Nam tìm hiểu cách vận hành của hệ thống.

Những câu hỏi ban đầu dần dẫn em đến thế giới lập trình và bảo mật. Đến năm lớp 7, Nam đã tự hoàn thiện ứng dụng công cụ đầu tiên và nhận được khoản thù lao từ sản phẩm này.

Hai nam sinh tình cờ quen nhau khi cùng sinh hoạt trong đội tuyển Tin học của Trường THCS Vĩnh Lộc B. Từ sở thích chung, các em duy trì việc tự học lập trình tại nhà, thử nghiệm viết phần mềm và từng bước tìm hiểu sâu hơn về an ninh mạng.

Tháng 5 vừa qua, trong thời gian chuẩn bị cho kỳ thi Tin học trẻ, Khoa và Nam bắt đầu lên ý tưởng xây dựng Lá chắn số. Chỉ trong khoảng một đến hai tháng, hai em tự viết hoàn chỉnh mã nguồn của hệ thống, đồng thời tìm kiếm hỗ trợ về hạ tầng kỹ thuật để vận hành. Đến tháng 8, nền tảng chính thức mở cửa phục vụ cộng đồng.

Với thông điệp “Kiểm trước – Tin sau”, Lá chắn số được thiết kế theo hướng đơn giản để người dùng phổ thông dễ thao tác. Người sử dụng chỉ cần dán đường link nghi ngờ, tin nhắn lạ hoặc nội dung một bài viết lên website để hệ thống tiến hành kiểm tra qua hàng trăm tiêu chí đánh giá rủi ro.

Điểm đáng chú ý của nền tảng là sự kết hợp giữa dữ liệu đối chiếu từ các trang báo chính thống trong nước, quốc tế, kho dữ liệu liên kết độc hại toàn cầu và trí tuệ nhân tạo (AI). Thay vì chỉ đưa ra một kết quả cảnh báo, hệ thống phân tích theo ngữ cảnh và giải thích vì sao đường link hoặc thông tin được đánh giá có mức độ rủi ro cao hay thấp.

Cách hiển thị này giúp người dùng có thêm căn cứ để cân nhắc trước khi truy cập, giao dịch hoặc chia sẻ thông tin. Công cụ hướng đến việc hình thành thói quen kiểm tra, thay vì để người sử dụng chỉ dựa vào cảm tính khi tiếp xúc với những nội dung trên mạng.

Tính đến đầu tháng 9, Lá chắn số ghi nhận hơn 1.500 lượt kiểm tra website, trong đó riêng 30 ngày gần nhất có hơn 620 lượt. Dự án cũng nhận được sự quan tâm, góp ý từ chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC) và tổ chức Chống Lừa Đảo.

Khoa cho biết hai em đã chủ động gửi email bản thử nghiệm đầu tiên cho Hiếu PC để xin ý kiến. Phản hồi tích cực cùng lời mời tham gia đội ngũ Chống Lừa Đảo là sự động viên đối với những người trẻ đang phát triển sản phẩm.

“Tụi em chủ động gửi email bản thử nghiệm đầu tiên cho anh Hiếu PC để xin góp ý. Không ngờ anh đánh giá dự án khả thi và còn ngỏ ý mời tụi em tham gia đội ngũ Chống Lừa Đảo. Tuy nhiên, tụi em xin phép tiếp tục tự học hỏi, hỗ trợ từ bên ngoài để rèn thêm kiến thức trước khi đi đường dài”, Khoa bộc bạch.

Đại diện Trường THPT Lê Minh Xuân cùng nam sinh Anh Khoa giới thiệu nền tảng Lá chắn số đến học sinh. (Ảnh minh họa: TNM)

Đánh giá về dự án, chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu cho biết anh trân trọng tinh thần tự học và sự quan tâm đến cộng đồng của hai bạn.

“Lá chắn số có ý nghĩa ở chỗ khuyến khích mọi người dừng lại kiểm tra trước khi tin, chia sẻ hay chuyển tiền. Tôi mong hai bạn tiếp tục lắng nghe người dùng, kiểm chứng kỹ độ chính xác và nói rõ giới hạn của công cụ, để mọi người sử dụng đúng và không chủ quan trước các rủi ro trên mạng”, anh Ngô Minh Hiếu chia sẻ.

Bên cạnh dự án chung, cả Khoa và Nam đều đã có những trải nghiệm riêng trong lĩnh vực công nghệ. Năm 14 tuổi, khi học lớp 8, Anh Khoa từng nhận khoản tiền thưởng đầu tiên từ một công ty nước ngoài nhờ phát hiện lỗ hổng bảo mật. Hai em hiện cũng nhận những công việc liên quan đến bảo mật và an ninh mạng.

Dù sớm tiếp cận lĩnh vực có tính chuyên môn cao, hai nam sinh vẫn xác định công nghệ và AI chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế sự tỉnh táo, khả năng đánh giá của con người.

Trong kế hoạch sắp tới, Nguyễn Lĩnh Nam mong muốn tiếp tục nâng cấp hệ thống để phát hiện, cảnh báo sớm website giả mạo, giúp nhiều người có thể chủ động bảo vệ mình trên môi trường số. Anh Khoa dự định phát triển các phiên bản mới của Lá chắn số, mở rộng tính năng cảnh báo cộng đồng và trau dồi chuyên môn bảo mật để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân phòng tránh những rủi ro công nghệ cao.

Dự án cũng được giới thiệu tới giáo viên và học sinh Trường THPT Lê Minh Xuân trong một tiết chào cờ đầu tuần. Hoạt động này đưa công cụ do hai học sinh phát triển đến gần hơn với môi trường học đường, nơi nhu cầu sử dụng Internet để học tập, tra cứu và trao đổi thông tin ngày càng phổ biến.

Bà Nguyễn Thị Hồng Vân, Phó hiệu trưởng Trường THPT Lê Minh Xuân, cho biết đề tài của hai nam sinh phù hợp với Chiến dịch truyền thông toàn quốc “Không một mình 2026” với chủ đề “Kết nối không tổn thương”, hướng đến bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên trước các nguy cơ trên không gian mạng.

Theo bà Vân, nhà trường không thể cấm tuyệt đối học sinh tiếp cận công nghệ hay Internet bởi đây là phương tiện cần thiết cho việc tự học, tra cứu tài liệu và làm bài kiểm tra trực tuyến. Tuy nhiên, ở lứa tuổi THPT, học sinh vẫn còn hạn chế trong việc phân biệt thông tin thật, giả trên môi trường mạng.

“Việc nhà trường giới thiệu công cụ Lá chắn số không chỉ giúp các em quảng bá dự án mà còn trang bị thêm một giải pháp thiết thực để học sinh tự bảo vệ mình, đồng thời chia sẻ kiến thức an toàn mạng về cho gia đình, phụ huynh”, bà Vân nhấn mạnh.

Từ một lần mất tiền khi còn nhỏ, Anh Khoa bắt đầu đặt câu hỏi về những rủi ro trên mạng. Từ chiếc máy tính không thể chơi game như mong muốn, Lĩnh Nam tìm đến lập trình và bảo mật. Hai con đường gặp nhau ở Lá chắn số, nơi kiến thức tự học được các em chuyển thành một công cụ hướng đến lợi ích cộng đồng.

Ở tuổi học sinh, hành trình phát triển nền tảng vẫn còn nhiều việc phải làm, từ hoàn thiện công nghệ đến kiểm chứng độ chính xác và mở rộng khả năng tiếp cận người dùng. Nhưng với hai nam sinh, điều quan trọng trước mắt là giúp mọi người hình thành một thói quen đơn giản: kiểm tra trước khi tin.

Thiên An (tổng hợp)