Một thay đổi trong Bộ luật Hình sự sẽ có hiệu lực từ ngày 01/3/2027: sáu tội danh không còn mức án tử hình, thay bằng hình phạt cao nhất là tù chung thân.
- Nhịp giảm phủ bóng lên thị trường vàng toàn cầu
- Nghệ An: Chuột cắn phá nhiều diện tích ngô vụ đông tại xã Anh Sơn
- Món quà 20/11 đặc biệt của 38 học sinh lớp 1 ở Nghệ An
Chiều 20/11, Quốc hội thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi. Số tội danh có thể bị áp dụng hình phạt tử hình giảm từ 10 xuống còn 4.
Danh sách sáu tội được bỏ án tử hình gồm mua bán trái phép chất ma túy, hiếp dâm người dưới 16 tuổi, bạo loạn, chống loài người, tội phạm chiến tranh và khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân. Bốn tội vẫn giữ mức án cao nhất là phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Chính phủ cho biết việc điều chỉnh nhằm thực hiện chính sách nhân đạo, phân hóa trách nhiệm hình sự và bảo đảm mức độ nghiêm khắc phù hợp giữa các tội danh. Tù chung thân vẫn được xem là hình phạt đủ sức đáp ứng yêu cầu phòng, chống tội phạm.
Một điểm đáng chú ý là quy định mới không chỉ áp dụng với hành vi xảy ra sau ngày 1/3/2027. Người phạm một trong sáu tội danh trước thời điểm này nhưng được xét xử từ ngày Bộ luật mới có hiệu lực cũng không bị tuyên án tử hình.
Ở một nội dung khác, Bộ luật bổ sung chính sách khoan hồng cho người tự nguyện nhận tội và chấp nhận hình phạt được đề nghị. Điều kiện đặt ra là người phạm tội phải chủ động khai báo đầy đủ hành vi, tình tiết liên quan ngay từ giai đoạn khởi tố, điều tra; sau đó chấp nhận hình phạt được đề nghị trong giai đoạn truy tố hoặc xét xử sơ thẩm.
Nếu đáp ứng đủ điều kiện, tòa án có thể tuyên mức án thấp hơn mức tối thiểu của khung hình phạt đang áp dụng, nhưng phải nằm trong khung liền kề nhẹ hơn. Người đã bồi thường, khắc phục ít nhất 2/3 hậu quả, thiệt hại có thể được xem xét giảm sâu hơn, không bị giới hạn trong khung liền kề.
Tuy nhiên, cơ chế này không áp dụng với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng và một số trường hợp phạm tội rất nghiêm trọng thuộc nhóm xâm phạm an ninh quốc gia, tính mạng, sức khỏe, ma túy, tham nhũng. Người giữ vai trò chủ mưu, cầm đầu, chỉ huy trong tội phạm rất nghiêm trọng khác cũng bị loại trừ. Với trường hợp giảm xuống khung liền kề, nhóm tội rất nghiêm trọng do cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe không thuộc diện áp dụng.
Nếu điều luật chỉ có một khung hình phạt hoặc khung đang áp dụng là nhẹ nhất, tòa án có thể quyết định mức án thấp hơn mức tối thiểu hoặc chuyển sang hình phạt nhẹ hơn. Bản án phải nêu rõ lý do. Người nhận tội và chấp nhận hình phạt không đương nhiên được giảm án; quyền quyết định thuộc về tòa án.
Trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại cũng được mở rộng, từ 33 lên 57 tội danh. Theo cách xác định mới, cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi phạm tội; pháp nhân chịu trách nhiệm khi hành vi được thực hiện nhân danh, vì lợi ích của pháp nhân và có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của chủ thể này.
Chính phủ cho rằng quy định mới khắc phục bất cập trong cách xác định trách nhiệm của pháp nhân, đồng thời cân nhắc tác động đến hoạt động đầu tư, kinh doanh, người lao động và an sinh xã hội. Bộ luật Hình sự năm 2026 gồm 25 chương, 417 điều, thay thế Bộ luật Hình sự năm 2015 đã nhiều lần được sửa đổi, bổ sung.
Phạm Mai (tổng hợp)
