Cây mắc ca đang được người dân mở rộng trồng, từng bước hình thành vùng nguyên liệu gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
- Nhiều cao tốc phía Bắc thiếu vật liệu, áp lực tiến độ gia tăng
- Người lính, cô giáo mầm non và hành trình tìm lại sự bình an
- Cây trầm tổ hơn 500 năm tuổi được công nhận là Cây Di sản
Sau hơn 20 năm được đưa vào thử nghiệm, mắc ca đã cho thấy khả năng thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu tại Nghệ An và bắt đầu mang lại những tín hiệu tích cực về kinh tế. Theo Hội Nông dân tỉnh Nghệ An, địa phương hiện có gần 400ha mắc ca, trong đó phần lớn diện tích đã cho quả, riêng khu vực Nghĩa Đàn cũ có gần 100ha.
Hành trình của loại cây này tại Nghệ An từng gặp không ít trở ngại khi thị trường chưa phát triển, sản phẩm phụ thuộc vào tư thương và giá bán thiếu ổn định. Tuy nhiên, từ năm 2017, việc khảo sát lại những vùng mắc ca đã trồng trước đó cùng với sự hình thành chuỗi sản xuất, chế biến và tiêu thụ đã tạo thêm cơ sở để người dân tiếp tục đầu tư.
Những chùm mắc ca xanh xuất hiện ngày càng nhiều trên các vùng đồi Nghĩa Đàn cho thấy loại cây từng có thời gian bị người dân bỏ quên đang dần tìm lại vị trí. Qua thực tế sản xuất, cây được đánh giá phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng vùng đồi, sinh trưởng tốt và có triển vọng về năng suất.
Hơn 23 năm trước, một số lâm trường ở miền Tây Nghệ An đã đưa mắc ca vào ươm trồng thử nghiệm. Những cây đầu tiên sinh trưởng khá thuận lợi, thích ứng nhanh với điều kiện đất đai và khí hậu địa phương, nhưng tiềm năng ấy chưa thể phát huy do đầu ra của sản phẩm khi đó còn hạn chế.
Mắc ca chủ yếu được tiêu thụ thông qua tư thương, trong khi giá cả không ổn định khiến hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với công sức chăm sóc. Một số diện tích vì vậy bị chặt bỏ để chuyển sang những loại cây trồng khác.
Bước chuyển đáng chú ý diễn ra năm 2017, khi Hiệp hội Mắc ca Việt Nam tổ chức các đoàn chuyên ngành khảo sát sự phát triển của cây mắc ca tại miền Tây Nghệ An. Ông Dương Tiến Thành, 55 tuổi, trú tại xã Nghĩa Đàn, Nghệ An, là người tham gia đoàn khảo sát thời điểm đó.
Theo ông Thành, đoàn đã đi qua nhiều vùng đất để tìm lại những cây mắc ca còn tồn tại sau nhiều năm thử nghiệm. Việc đánh giá không chỉ dựa trên khả năng sinh trưởng mà còn xem xét điều kiện thổ nhưỡng, bộ rễ và chất lượng quả, hạt.
“Khi khảo sát, chúng tôi rất bất ngờ khi có những nơi mỗi cây mắc ca cho cả tạ quả. Hạt mắc ca được đưa đi phân tích cho thấy hàm lượng dinh dưỡng cao. Những kết quả đó giúp chúng tôi có thêm cơ sở để đánh giá khả năng thích nghi và hiệu quả của cây mắc ca trên đất Nghệ An”, ông Thành chia sẻ.
Từ những kết quả thu được, các cuộc hội thảo tiếp tục được tổ chức với sự tham gia của chuyên gia và nhà khoa học trong lĩnh vực nông nghiệp. Mối quan tâm đối với mắc ca cũng dần chuyển từ việc cây có thích nghi được hay không sang bài toán nâng cao giá trị thông qua chế biến.
Đến năm 2020, ông Dương Tiến Thành chính thức đưa cơ sở sản xuất giống mắc ca của mình vào hoạt động. Đây là cơ sở sản xuất giống mắc ca duy nhất trên địa bàn tỉnh Nghệ An do Hiệp hội Mắc ca Việt Nam quản lý, đồng thời trở thành một mắt xích trong quá trình phát triển vùng nguyên liệu.
Không chỉ cung cấp giống, cơ sở của ông Thành còn phối hợp hướng dẫn nông dân các khâu từ làm đất, trồng, chăm sóc đến phát triển vùng nguyên liệu. Những lớp tập huấn giúp người dân từng bước chuyển từ trồng thử nghiệm sang sản xuất theo hướng hàng hóa.
“Chúng tôi cam kết thu mua toàn bộ sản phẩm mắc ca của người dân trên địa bàn tỉnh. Bởi vậy, khi cây có đầu ra, nỗi lo lớn nhất của người trồng được giải tỏa. Người dân có thể yên tâm đầu tư chăm sóc, từng bước mở rộng diện tích”, ông Thành nói.
Với những hộ đã đầu tư nhiều năm, việc cây bắt đầu cho quả mang lại kỳ vọng rõ rệt hơn về hiệu quả sản xuất. Gia đình ông Hồ Văn Đức, 56 tuổi, trú tại xã Nghĩa Mai, Nghệ An, hiện có khu vườn mắc ca rộng 3ha với hơn 1.300 cây.
Sau gần 5 năm chăm sóc, vườn cây của gia đình ông Đức bắt đầu cho quả bói. Năm đầu tiên, sản lượng dự kiến đạt khoảng 2 tấn, trong khi người trồng kỳ vọng sản lượng sẽ còn tăng khi cây bước vào giai đoạn trưởng thành.
Ông Đức cho biết mắc ca không cần quá nhiều công chăm sóc nên phù hợp với điều kiện sản xuất của gia đình. Theo ông, khi cây phát triển ổn định, sản lượng có thể tăng gấp 3-4 lần so với những năm đầu cho quả.
Một lợi thế khác được người trồng nhắc đến là mắc ca chỉ cần trồng một lần nhưng có thể thu hoạch trong hàng chục năm. Khi sản phẩm được doanh nghiệp cam kết thu mua, người dân có thêm cơ sở để duy trì vườn cây và đầu tư lâu dài thay vì loay hoay tìm đầu ra sau mỗi vụ.
Cùng với sản xuất nguyên liệu, việc chế biến tại địa phương đang tạo thêm giá trị cho hạt mắc ca. Sản phẩm không chỉ dừng ở dạng nguyên liệu mà được phát triển thành nhiều mặt hàng, qua đó mở rộng khả năng tiêu thụ.
Ông Nguyễn Viết Hùng, Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Nghệ An, đánh giá cao hướng phát triển mới của người trồng mắc ca trên địa bàn. Theo ông, việc hình thành liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ ngay tại địa phương có thể nâng giá trị hạt mắc ca, đồng thời góp phần xây dựng thương hiệu mắc ca Nghệ An.
Chuỗi liên kết này cũng được kỳ vọng tạo nền tảng để sản phẩm tiếp cận những hệ thống phân phối lớn hơn và hướng tới thị trường xuất khẩu. Đây là bước tiếp theo để vùng nguyên liệu không chỉ tăng về diện tích mà còn nâng cao giá trị kinh tế.
Từ những cây mắc ca được thử nghiệm tại Nghệ An cách đây hơn 20 năm đến vùng nguyên liệu gần 400ha hiện nay, quá trình phát triển đã trải qua nhiều giai đoạn. Sự kiên trì của người dân, kết quả khảo sát, vai trò đồng hành của Hiệp hội Mắc ca Việt Nam cùng sự tham gia của doanh nghiệp đang tạo thêm cơ sở để cây mắc ca tiếp tục phát triển trên những vùng đất đồi của xứ Nghệ.
Kim Yến (tổng hợp)
