Cổ vật – Di sản quốc gia: Bảo vật được tìm thấy trong khu huyệt mộ là thạp gốm hoa nâu Hiệp An thời Trần – hiện vật quý hiếm được phát hiện tình cờ trong quá trình đào huyệt, phản ánh đỉnh cao nghệ thuật gốm sứ và đời sống tinh thần Đại Việt thế kỷ XIII–XIV.
- Cháy nhà máy sắn ở Lào Cai trong đêm Tết Dương lịch
- Xuất nhập khẩu 920 tỉ USD: Việt Nam vào nhóm 15, bài toán 2026
Phát hiện tình cờ và giá trị nguyên bản hiếm có
Ngày 6-12-1981, trong quá trình đào huyệt tại nghĩa trang xã Hiệp An, huyện Kim Môn, tỉnh Hải Dương (nay là phường Kinh Môn, TP Hải Phòng), người dân địa phương đã phát hiện thạp gốm hoa nâu Hiệp An thời Trần – hiện vật sau này được công nhận là bảo vật quốc gia.
Do không có kiến thức và chuyên môn về khảo cổ học, quá trình đào bới khiến hiện vật bị vỡ ba quai, sứt nhẹ phần miệng, đầu cánh sen và bong tróc một số mảng men. Tuy nhiên, xét tổng thể, thạp vẫn giữ được cấu trúc, hình dáng và hoa văn trang trí gần như nguyên vẹn – yếu tố đặc biệt quan trọng trong đánh giá giá trị bảo tồn.
Thạp có chiều cao 45 cm, đường kính miệng 30 cm, thân phình lớn nhất 48 cm, đáy 34 cm, dày khoảng 1 cm và nặng 20 kg. Kiểu dáng gờ miệng hơi loe, cổ thấp, vai phình, thân cong thuôn dần xuống đáy bằng được đánh giá là khác lạ và hiếm gặp, góp phần khẳng định tính độc đáo của bảo vật.
Đồ dùng quý tộc và dấu ấn Phật giáo thời Trần
Theo các nhà nghiên cứu, với kích thước lớn, màu men, kỹ thuật tạo tác tinh xảo và hệ thống hoa văn trang trí công phu, thạp gốm hoa nâu Hiệp An thời Trần nhiều khả năng là đồ dùng của tầng lớp quý tộc, phục vụ nghi lễ tôn giáo, thờ cúng, tế lễ hoặc sử dụng trong cung đình. Một số giả thuyết còn cho rằng thạp từng được dùng làm quan tài mai táng sau hỏa thiêu.
Khi phát hiện, bên trong thạp có chứa 29 đĩa men ngọc với hoa văn và kích thước khác nhau, phần lớn còn gần như nguyên vẹn. Đáng tiếc, do công tác quản lý chưa kịp thời, nhiều hiện vật đã bị phân tán qua hoạt động mua bán cổ vật trái phép, khiến việc nghiên cứu toàn diện gặp nhiều hạn chế.
Hoa văn trang trí trên thạp thể hiện đậm nét yếu tố Phật giáo – đặc trưng của Đại Việt thế kỷ XIII–XIV. Các hình tượng hoa sen, lá sen, đài sen được thể hiện dày đặc, phản ánh đời sống tinh thần, tín ngưỡng và tư tưởng thời đại.
May mắn của lịch sử và biểu tượng nghệ thuật gốm sứ
Lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XI đến XV trải qua nhiều biến động lớn, đặc biệt là các cuộc chiến tranh xâm lược, trong đó có thời kỳ quân Minh phá hủy nghiêm trọng các công trình văn hóa, kiến trúc và hiện vật tiêu biểu của Đại Việt. Nhiều đồ gốm sứ, đồ ngự dụng và nghi lễ đã không còn tồn tại.
Trong bối cảnh đó, việc thạp gốm hoa nâu Hiệp An thời Trần còn lưu giữ được hình dáng và hoa văn nguyên bản đến ngày nay được xem là một may mắn hiếm hoi của lịch sử. Hiện vật là minh chứng sống động cho trình độ kỹ thuật, tư duy thẩm mỹ và tinh thần thượng võ, tự tôn dân tộc của triều Trần.
Thạp gốm hoa nâu Hiệp An thời Trần được công nhận là bảo vật quốc gia vào tháng 1-2024, trở thành tiêu bản tiêu biểu cho dòng gốm hoa nâu Việt Nam và là di sản có giá trị đặc biệt trong kho tàng văn hóa dân tộc.
Theo: Dân trí
