Giữ hồn quê trong từng con đường làng cổ

Cải tạo đường làng là nhu cầu tất yếu của phát triển nông thôn, nhưng với các làng cổ, bài toán không chỉ là hạ tầng mà còn là gìn giữ ký ức văn hóa.

Đường làng không chỉ là hạ tầng mà còn là ký ức văn hóa

Câu chuyện dự kiến thảm nhựa đường làng tại Hành Thiện, xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình thời gian gần đây đã thu hút nhiều sự quan tâm của dư luận. Không đơn thuần là việc sửa chữa một tuyến giao thông nông thôn, đây còn là vấn đề liên quan trực tiếp đến bảo tồn không gian văn hóa truyền thống của một làng cổ nổi tiếng miền Bắc. Những con đường gạch nghiêng cũ kỹ, hàng cây ven ngõ, cổng làng rêu phong hay nhịp sống chậm rãi nơi thôn xóm đã tạo nên cảm giác rất riêng mà không đô thị hiện đại nào có thể thay thế.

Với nhiều người dân xa quê, chỉ cần nhìn thấy màu gạch cũ hay lối đi quanh co quen thuộc là cả miền ký ức tuổi thơ như trở về nguyên vẹn. Chính vì thế, việc thay đổi vật liệu mặt đường không chỉ tác động đến giao thông mà còn chạm đến cảm xúc và bản sắc của cộng đồng cư dân. Thực tế cho thấy nhu cầu nâng cấp hạ tầng nông thôn là hoàn toàn chính đáng. Đường xuống cấp cần sửa chữa, hệ thống thoát nước cần cải thiện. Tuy nhiên, với các làng cổ, phát triển không nên được hiểu là thay thế hoàn toàn cái cũ bằng cái mới.

Khi đó, làng quê không còn giữ được dáng vẻ nguyên bản, trong khi cũng chưa thật sự trở thành đô thị đúng nghĩa. Không gian sống trở nên tiện nghi hơn nhưng nghèo đi về cảm xúc văn hóa. Ao làng bị san lấp, hàng cây cổ thụ bị chặt bỏ, nhà cổ bị thay bằng những khối bê tông cao tầng, còn những con đường cũ mang đậm ký ức cộng đồng dần bị thay thế bởi các mặt đường giống hệt khu phố đô thị. Nếu tất cả làng quê đều bị cải tạo theo cùng một mô hình hiện đại hóa đơn điệu, chúng ta sẽ đánh mất một nguồn lực văn hóa và cảm xúc vô cùng quý giá.

Phát triển nông thôn cần hài hòa giữa hiện đại và bảo tồn

Bảo tồn không có nghĩa là giữ nguyên mọi thứ trong tình trạng cũ kỹ hay xuống cấp. Người dân không thể mãi sống với những tuyến đường hẹp, lầy lội hoặc thiếu an toàn. Vấn đề nằm ở cách nâng cấp như thế nào để vừa đáp ứng nhu cầu phát triển vừa giữ được tinh thần của không gian truyền thống. Nhiều quốc gia trên thế giới đã có kinh nghiệm hài hòa giữa bảo tồn và hiện đại hóa. Các khu phố cổ tại Nhật Bản hay nhiều đô thị di sản ở châu Âu vẫn được cải tạo hạ tầng định kỳ nhưng luôn ưu tiên gìn giữ cảnh quan nguyên gốc.

Một con đường làng không tồn tại độc lập mà nằm trong tổng thể kiến trúc, cảnh quan và đời sống văn hóa của địa phương. Nếu chỉ tập trung vào yếu tố kỹ thuật mà bỏ qua giá trị tinh thần, kết quả cuối cùng có thể là sự mất mát khó phục hồi. Thay vì lựa chọn giữa “giữ nguyên” hoặc “xóa bỏ hoàn toàn”, nhiều giải pháp dung hòa hoàn toàn có thể được áp dụng. Các địa phương có thể gia cố nền đường, cải thiện hệ thống thoát nước, thay thế những viên gạch hỏng bằng vật liệu tương thích hoặc ứng dụng công nghệ hiện đại trong phần kết cấu nhưng vẫn giữ bề mặt truyền thống.

Những tuyến đường quan trọng trong lõi làng cổ có thể hạn chế xe tải trọng lớn để giảm hư hại và bảo vệ cảnh quan. Phát triển bền vững không phải là cuộc chạy đua xóa bỏ quá khứ để thay bằng những hình thức mới mẻ. Giá trị thật sự của một vùng đất nằm ở khả năng gìn giữ ký ức văn hóa trong quá trình đổi mới. Khi biết trân trọng những con đường làng cũ, gìn giữ cảnh quan truyền thống và kết hợp hài hòa với hạ tầng hiện đại, làng quê Việt Nam mới có thể phát triển mà không đánh mất linh hồn vốn có của mình.

Theo: Báo Dân trí