Hà Nội bước vào mùa hoa sữa nở rộ, khi những hợp chất tạo mùi trong hàng cây quen thuộc khiến hương thơm trở nên đậm hơn tại các tuyến phố có mật độ trồng dày.
- Thái Nguyên mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp nội địa
- Hà Nội làm rõ vụ người đàn ông chặn ô tô, hành hung tài xế
- Tám tỷ phú USD Việt Nam và phép thử của những tham vọng lớn
Trao đổi với Tuổi Trẻ ngày 14/10, các chuyên gia cho biết mùi hoa sữa hình thành từ nhiều hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, trong đó có linalool và alpha-terpineol. Khi nhiều cây cùng nở, lượng phân tử mùi tăng lên trong không khí, khiến người sống gần các hàng cây có thể cảm thấy nồng và khó chịu.
Theo TS Nguyễn Phú Hùng, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật lâm nghiệp Việt Nam, hoa sữa là cây gỗ có nguồn gốc tự nhiên, không thuộc nhóm cây đặc biệt hay quý hiếm. Cây trưởng thành thường cao 10-20m, thân có nhiều nhựa và tán rộng, phù hợp trồng làm cây xanh đô thị khi được bố trí với mật độ hợp lý.
Hoa sữa thường được trồng để tạo bóng mát và mang lại hương thơm khi vào mùa nở. Tuy nhiên, tại những nơi cây mọc sát nhau hoặc kéo dài thành hàng trên phố, mùi hương có thể trở nên nồng nặc, nhất là khi nhiều cây đồng loạt bung hoa và hương lan mạnh vào buổi tối.
TS Hùng nhận định lượng hoa giữa các năm có thể thay đổi theo đặc tính sinh học và điều kiện thời tiết. Loài cây này thường có chu kỳ nở rộ cách niên, tức năm ra ít, năm ra nhiều; riêng năm nay, thời tiết hanh khô xen kẽ những đợt mưa được cho là điều kiện khiến cây ra hoa dày hơn năm trước.
PGS.TSKH Trần Công Khánh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển cây thuốc dân tộc cổ truyền (CREDEP), cho biết hoa sữa còn có tên gọi mùa cua, mò cua, mạy tản theo tiếng Tày và co tin pất theo tiếng Thái. Tên khoa học của cây là Alstonia scholaris (L.) R. Br., thuộc họ trúc đào (Apocynaceae).
Cây có vỏ thân nứt nẻ, màu nâu xám; cụm hoa mọc ở đầu cành, gồm nhiều bông nhỏ màu trắng hoặc vàng nhạt. Hoa có mùi thơm hắc, rõ hơn vào ban đêm, còn quả dài 15-25cm, chứa nhiều hạt dẹt có mào lông màu nâu ở hai đầu; mùa hoa quả kéo dài từ tháng 9 đến tháng 12.
Hoa sữa phân bố tại các vùng nhiệt đới châu Á, mọc hoang rải rác ở Việt Nam và được trồng tại nhiều đường phố, công viên. Ngoài giá trị tạo bóng mát, cây còn được sử dụng làm thuốc nhờ các hợp chất có trong vỏ thân, vỏ rễ, lá và hoa.
Bác sĩ Trần Văn Phúc, Bệnh viện Xanh Pôn, cho biết mùi hoa sữa có liên quan đến 34 hợp chất hóa học đã được xác định. Trong đó, linalool chiếm 35,7%, cis- và trans-linalool oxides chiếm 14,7%, alpha-terpineol chiếm 12,3%, 2-phenylethyl acetate chiếm 6,3% và terpinen-4-ol chiếm 5,6%.
Theo TS Phạm Thị Kim Giang, chuyên gia hóa học, các phân tử mùi thoát ra khỏi bề mặt hoa rồi khuếch tán vào không khí và được cảm nhận qua khứu giác. Khi mật độ cây tăng, lượng hợp chất phát tán trong cùng khu vực cũng lớn hơn; thời gian tiếp xúc và độ nhạy của mỗi người góp phần quyết định mức độ khó chịu.
TS Giang cho rằng hoa sữa vẫn là nét đặc trưng của mùa thu Hà Nội, nhưng việc trồng cây cần được tính toán để tránh tạo thành những dãy quá dày, ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Bà cũng lưu ý cảm giác đau đầu khi gặp mùi mạnh không đồng nghĩa với việc mùi đó chắc chắn gây độc, đồng thời cần phân biệt phản ứng với mùi hương và tình trạng dị ứng phấn hoa.
Người dị ứng phấn hoa có thể gặp các biểu hiện như hắt hơi, ngứa mũi, chảy nước mắt hoặc nghẹt mũi. Trong khi đó, đau đầu sau khi ngửi hoa sữa chưa đủ căn cứ để kết luận một người bị dị ứng; người cảm thấy khó chịu nên giảm thời gian tiếp xúc hoặc lựa chọn lộ trình khác.
Nếu mùi hoa lọt vào nhà, người dân có thể đóng cửa ở phía có mùi quá nồng nhưng vẫn duy trì không gian sống thông thoáng. Trường hợp thường xuyên đau đầu, khó thở, khò khè hoặc có triệu chứng kéo dài, chuyên gia khuyến nghị đi khám để xác định nguyên nhân.
Về quản lý cây xanh, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng đã giao Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với UBND các phường, xã và đơn vị liên quan khẩn trương rà soát những tuyến phố, khu dân cư có mật độ hoa sữa dày, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân. Việc rà soát hướng đến xác định các vị trí cần xem xét phương án di dời cây đến nơi phù hợp hơn.
Hoàng Lan (tổng hợp)
