Một khối sông băng rộng hơn 20ha rơi gần 1.200m xuống thung lũng Himalaya, tạo đập tự nhiên rồi vỡ tung, hình thành dòng lũ cuốn theo băng, bùn đất và đá.
- Chè Shan tuyết Đồng Phúc tìm hướng giữ cây cổ, nâng giá trị
- Mỹ phát hiện mỏ vonfram trị giá 152 tỷ USD tại Nevada
- Người Việt ăn thịt gần gấp đôi khuyến nghị, thiếu rau xanh
Lúc 8h37 ngày 26/8 theo giờ địa phương, một trận động đất mạnh 4,4 độ được ghi nhận tại khu vực biên giới Nepal – Trung Quốc. Tuy nhiên, đây thực chất là sóng chấn động tạo ra khi một khối sông băng rộng hơn 20ha rơi gần 1.200m xuống đáy một thung lũng ở dãy Himalaya.
Khối băng có diện tích tương đương khoảng 28 sân bóng đá, cày xé sườn núi Langtang Lirung và kích hoạt một trận lở tuyết. Vụ sụp đổ sau đó tạo ra chuỗi thảm họa, khiến ít nhất 390 người thiệt mạng trong dòng lũ khổng lồ và hàng nghìn người vẫn mất tích.
Trận lở tuyết di chuyển với tốc độ cao tràn xuống sông Lhende Khola, tạo thành một đập tự nhiên khiến đá, băng, bùn đất và nước tích tụ phía sau. Khi áp lực trở nên quá lớn, con đập vỡ tung, tạo dòng lũ mạnh bị dồn qua thung lũng núi dốc, cuốn theo sỏi, đá tảng và thân cây với tốc độ hơn 160km/h.
Chỉ 13 phút sau vụ sụp đổ, vào lúc 8h50, trạm quan trắc mực nước ở Syabrubesi, Rasuwa, ngừng truyền dữ liệu. Đến 9h5, giới chức nhận được thông tin về một trận lũ lớn trên sông Bhotekoshi từ phía Tây Tạng.
Trong vòng 30 phút, mực nước sông đã dâng tới 9m. Hỗn hợp băng, nước, bùn và đá theo dòng lũ đủ sức phá hủy mọi thứ trên đường đi.
Các nhà khoa học cho rằng sông băng có thể đã trở nên mất ổn định do nhiệt độ tăng cao làm tan lớp băng vĩnh cửu, vốn giữ khối băng cố định. Các dãy núi Nepal đã mất gần 1/3 lượng băng trong 3 thập niên qua do hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Hình ảnh vệ tinh cũng cho thấy một lượng lớn tuyết đã tan trong 24 giờ trước khi thảm họa xảy ra. Khu vực này vốn nổi tiếng với những vụ sụp đổ sông băng, trong khi nguy cơ gia tăng khi dãy Himalaya từ từ nâng lên do vận động kiến tạo, khiến các sông băng trở nên dốc và mất ổn định hơn.
Những sự cố tương tự thường xảy ra tại các khu vực không có người ở hoặc dân cư thưa thớt. Năm 2016, một sông băng ở dãy Aru, vùng cực tây Tây Tạng, bị tách rời, khiến một lượng băng khổng lồ đổ xuống núi, làm 9 người chăn gia súc thiệt mạng và cuốn trôi toàn bộ đàn gia súc.
Trong 2 thập niên qua, các sông băng đã mất khoảng 5% tổng thể tích, tương đương trung bình 273 tỷ tấn băng mỗi năm. Dãy Himalaya đặc biệt dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, khiến các sông băng trong khu vực rút nhanh.
Trong giai đoạn 2000-2023, lượng băng trong lưu vực đã suy giảm với tốc độ nhanh gấp 1,5 lần so với giai đoạn 1964-2000. Diễn biến này khiến khu vực đứng trước nguy cơ xảy ra các vụ sạt lở sườn núi và tách băng đột ngột.
Địa hình hiểm trở khiến mỗi khi sông băng sụp đổ, khối băng có thể lao xuống hàng nghìn mét, cuốn theo đất đá và tăng tốc trước khi bị dồn vào những thung lũng sông hẹp. Trong khi đó, các hệ thống cảnh báo lũ có thể phát hiện mưa lớn nhưng không thể dự đoán thời điểm một vụ sụp đổ sông băng tiếp theo.
Theo bài viết, vệ tinh có thể đóng vai trò quan trọng trong việc theo dõi nguy cơ sụp đổ của sông băng. Dữ liệu từ vệ tinh có thể được sử dụng để lập bản đồ phạm vi sông băng, đo thay đổi về độ dày và thể tích băng, đồng thời phát hiện chuyển động và tốc độ dòng chảy của băng từ không gian.
Khi các nhà khoa học thường xuyên thu thập những dữ liệu này, họ có thể xây dựng bức tranh về sự biến đổi của sông băng và từng bước dự đoán thời điểm những vụ sụp đổ nguy hiểm có thể xảy ra. Các sứ mệnh không gian đang được phát triển được kỳ vọng tiếp tục nâng cao khả năng giám sát, hỗ trợ cảnh báo cho các cộng đồng vùng sâu, vùng xa trước những diễn biến thiên nhiên khắc nghiệt.
Thiên An (tổng hợp)
