Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, cảnh báo tình trạng quá tải não do làm việc cường độ cao có thể làm giảm khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin ở nhiều người trẻ
- Hai nữ sinh dẫn đầu kỳ thi lớp 10 ở Thái Nguyên
- Đội cứu hộ Việt Nam phát hiện nhiều vị trí nạn nhân tại Venezuela
- Nhà xác Paris hết chỗ, hàng trăm cuộc gọi bị từ chối mỗi ngày
Hiện tượng “nhớ nhớ quên quên”, phản ứng chậm hoặc đầu óc như “đặc lại” xuất hiện ngày càng nhiều ở người trẻ làm việc cường độ cao. Theo các chuyên gia, tình trạng này chủ yếu liên quan đến áp lực công việc, thiếu ngủ, stress kéo dài và lối sống thiếu cân bằng, thay vì là biểu hiện của bệnh thoái hóa thần kinh.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung cho biết tình trạng “quá tải não” là trạng thái đầu óc phải hoạt động liên tục trong thời gian dài, xử lý quá nhiều thông tin, nhiều nhiệm vụ và nhiều quyết định cùng lúc nhưng không có đủ thời gian nghỉ ngơi, phục hồi. Khi rơi vào trạng thái này, nhiều người mô tả cảm giác đầu óc “đơ”, “đặc lại”, không thể suy nghĩ thêm dù cơ thể chưa vận động quá sức.
Các biểu hiện thường gặp gồm khó tập trung, đọc nhiều lần vẫn không hiểu nội dung, quên việc vừa định làm hoặc phản ứng chậm trong những công việc quen thuộc. Một số người mất rất nhiều thời gian để trả lời email, đưa ra quyết định đơn giản hay bắt đầu một nhiệm vụ mới, khiến hiệu suất làm việc giảm rõ rệt.
Không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tư duy, quá tải não còn tác động đến cảm xúc và sức khỏe thể chất. Người gặp tình trạng này thường dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn, nhạy cảm với tiếng ồn, không muốn giao tiếp, đồng thời có thể xuất hiện đau đầu, mỏi mắt, căng cơ, mất ngủ hoặc ngủ đủ nhưng vẫn cảm thấy đầu óc nặng nề vào sáng hôm sau.
Nhóm có nguy cơ cao gồm nhân viên văn phòng trong các lĩnh vực tài chính – ngân hàng, chứng khoán, công nghệ, truyền thông, cùng với nhân viên y tế, giáo viên, người làm công việc chăm sóc và quản lý cấp trung. Họ thường phải xử lý khối lượng công việc lớn, đồng thời chịu áp lực điều tiết cảm xúc và đáp ứng kỳ vọng từ nhiều phía.
Bác sĩ Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Hà Nội, cho biết ở người trẻ, tình trạng này thường liên quan đến áp lực công việc, thiếu ngủ, stress kéo dài, sử dụng thiết bị điện tử quá mức, rối loạn lo âu – trầm cảm hoặc lối sống thiếu khoa học. Sau đại dịch và giai đoạn làm việc liên tục với màn hình, hiện tượng “não quá tải” xuất hiện ngày càng phổ biến hơn.
Theo bác sĩ, nguyên nhân còn đến từ việc ngủ không sâu giấc, áp lực học tập, sử dụng điện thoại và mạng xã hội liên tục khiến não luôn trong trạng thái phân tán chú ý. Bên cạnh đó, lười vận động, chế độ ăn thiếu khoa học, lạm dụng rượu bia, thuốc lá, chất kích thích hoặc một số bệnh lý như thiếu vitamin B12, bệnh tuyến giáp, thiếu máu hay di chứng chấn thương đầu cũng có thể góp phần gây ra tình trạng này.
Ngoài các yếu tố cá nhân, môi trường làm việc nhiều cạnh tranh, áp lực chứng minh năng lực, lo ngại mất việc, thu nhập thiếu ổn định, xung đột nơi công sở hoặc thiếu sự ghi nhận đều có thể làm vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn. Các hướng dẫn của WHO về sức khỏe tinh thần tại nơi làm việc cũng chỉ ra rằng bất ổn nghề nghiệp, giao tiếp kém, bắt nạt, phân biệt đối xử và thiếu hỗ trợ xã hội là những yếu tố nguy cơ tâm lý – xã hội cần được lưu ý.
Do đó, “không nên xem quá tải tinh thần đơn thuần là do một cá nhân “quản lý thời gian kém” hay “khả năng chịu áp lực thấp”, chuyên gia nói. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân nằm ở sự mất cân bằng kéo dài giữa yêu cầu công việc với thời gian, quyền chủ động, sự hỗ trợ và khả năng phục hồi của người lao động.
Stress kéo dài có thể khiến người lao động mất ngủ, đau đầu, rối loạn tiêu hóa, tim đập nhanh và luôn trong trạng thái mệt mỏi ngay cả khi không làm việc. Theo WHO năm 2026, tình trạng này còn có thể làm trầm trọng thêm các vấn đề sức khỏe sẵn có và khiến một số người tăng sử dụng rượu, thuốc lá hoặc các chất khác để đối phó.
Quá tải kéo dài cũng làm tăng nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp, lo âu và trầm cảm khi người lao động phải chịu yêu cầu cao nhưng thiếu quyền kiểm soát và sự hỗ trợ cần thiết. Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ năm 2024, stress mạn tính có thể dẫn đến tăng huyết áp, qua đó làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Chuyên gia khuyến cáo khi xuất hiện tình trạng mất tập trung hoàn toàn, hoảng sợ hoặc né tránh công việc, người trẻ không nên cố gắng làm việc bằng cà phê, thức khuya hoặc tự trách bản thân. Đây có thể là tín hiệu cho thấy hệ thần kinh đang quá tải và cần được nghỉ ngơi đúng cách.
Việc cần làm là tạm giảm khối lượng công việc, hạn chế các nguồn kích thích như email và tin nhắn, đồng thời ưu tiên ngủ đủ, ăn uống hợp lý, vận động nhẹ và kết nối với những người đáng tin cậy. Sau khi ổn định, người lao động nên trao đổi với quản lý về khối lượng công việc, thời hạn và khả năng điều chỉnh nhiệm vụ hoặc nghỉ phép.
Nếu cảm giác sợ hãi, mất ngủ, khó tập trung, né tránh công việc hoặc không thể hoàn thành các hoạt động sinh hoạt kéo dài khoảng hai tuần, người trong cuộc nên tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế để được đánh giá. “Cân bằng công việc -cuộc sống không có nghĩa là lúc nào cũng chia đều thời gian cho hai phía, mà là sau công việc, con người vẫn còn đủ năng lượng để ngủ, chăm sóc bản thân, duy trì các mối quan hệ và sống một đời sống riêng ngoài vai trò nghề nghiệp”, chuyên gia nói.
An Nhiên (tổng hơp)
