Tại xã Thạnh Bình, tỉnh Tây Ninh, tháp Chót Mạt tồn tại qua khoảng 1.200 năm, lưu giữ dấu tích kiến trúc và tín ngưỡng cổ, đồng thời được địa phương triển khai tu bổ.
- Đĩa cơm 100.000 đồng ở Thái Nguyên gây chú ý trên mạng xã hội
- Giá rau củ TPHCM tăng mạnh, ngò rí lên 120.000 đồng/kg
- Nghệ An mở thêm hướng tận dụng trụ sở dôi dư cho trường học
Công trình nằm trên gò đất cao giữa đồng lúa, thuộc ấp Xóm Tháp, với mặt bằng khoảng 5×5 m và chiều cao hơn 10 m. Các kết quả khảo cứu bước đầu cho thấy tháp có thể được xây dựng vào khoảng thế kỷ VIII, nhưng niên đại chính xác vẫn cần tiếp tục làm rõ.
Từ Quốc lộ 22B, đi thêm hơn 1,5km, tháp hiện ra giữa những cánh đồng, vườn cây và xóm nhỏ. Công trình được xây trên nền đất đắp hình chữ nhật theo hướng Đông – Tây, trong khuôn viên rộng khoảng 70×65 m.
Những mảng gạch nung và đá xếp khít nhau tạo nên kết cấu của ngôi tháp. Bên trong, các lớp gạch thu nhỏ dần về phía trên, trong khi phần chóp đã không còn nguyên vẹn.
Dấu tích kiến trúc và kế hoạch bảo tồn di tích
Theo các nghiên cứu khảo cổ từ đầu thế kỷ XX, tháp Chót Mạt được xác định có niên đại khoảng thế kỷ VIII, thuộc thời kỳ hậu Óc Eo. Tuy nhiên, theo ông Lê Đỗ Thuận, Phó Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, niên đại chính xác của công trình vẫn cần được nghiên cứu thêm.
Khu tháp ban đầu gồm hai ngôi đền. Đền chính còn tương đối nguyên vẹn, còn công trình phía Bắc đã sụp đổ, chỉ để lại nền móng và những mảng tường gạch đổ nát.
Bốn mặt tháp quay về các hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, trong đó cửa chính nằm ở phía Đông. Những phù điêu chạm nổi hình hoa lá, chim muông và thần linh trên thân tháp phản ánh dấu ấn nghệ thuật, tín ngưỡng của cư dân cổ.
Ngày 23/7/1993, Bộ Văn hóa – Thông tin, nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, xếp hạng tháp Bình Thạnh là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Đến năm 1998, công trình được trùng tu theo nguyên bản kiến trúc, cơ bản giữ được hình dáng ban đầu.
Qua thời gian, rêu phong phủ trên các mảng gạch, trong khi những hoa văn còn lại tiếp tục cung cấp tư liệu về kiến trúc và nghệ thuật cổ. Di tích gắn với dòng sông Vàm Cỏ Đông, góp phần lưu giữ dấu ấn văn hóa trên vùng đất Tây Ninh.
Theo hồ sơ tu bổ, tháp Chót Mạt và tháp Bình Thạnh được phát hiện lại vào năm 1886. Hiện di tích vẫn tồn tại một số vấn đề về hạ tầng bảo vệ, gồm thiếu mương thoát nước ngoại vi, tường rào nứt do lún và bờ bao có nguy cơ sạt lở.
Mới đây, UBND xã Thạnh Bình đã khởi công tu bổ, phục hồi di tích. Địa phương đồng thời đề xuất đưa tháp Chót Mạt vào tuyến du lịch liên kết các điểm di tích, danh thắng của tỉnh.
Một sản phẩm mang tên “Tháp Chót Mạt – dấu ấn văn hóa Óc Eo tại Tây Ninh” cũng được đề xuất xây dựng, hướng tới hoạt động giáo dục di sản cho học sinh và phục vụ du khách. Những kế hoạch này đặt ra yêu cầu vừa bảo vệ các dấu tích còn lại, vừa phát huy giá trị văn hóa của công trình.
Nguyên Hương (tổng hợp)
