Tượng xà thần tại đền Thái sư Lê Văn Thịnh ở Bắc Ninh được xem là hiện vật độc bản của mỹ thuật Đông Nam Á. Bức tượng mang hình dáng đặc biệt, gắn với cuộc đời nhiều thăng trầm của vị trạng nguyên triều Lý. Không chỉ có giá trị nghệ thuật, hiện vật còn phản ánh chiều sâu lịch sử và văn hóa dân tộc qua nhiều thế kỷ.
- Chọn người xông đất năm Bính Ngọ 2026: Khi thiên can Bính xung phá tuổi Canh
- Công bố ba thủ tục mới về phân loại đơn vị hành chính
Giá trị lịch sử và cuộc đời nhiều thăng trầm của Thái sư Lê Văn Thịnh
Đền thờ Thái sư Lê Văn Thịnh nằm phía nam núi Thiên Thai, thuộc làng Bảo Tháp, xã Đông Cứu. Đây là nơi lưu giữ nhiều dấu tích gắn với cuộc đời vị trạng nguyên nổi tiếng triều Lý. Ông sinh năm 1050 và đỗ đầu khoa thi Minh kinh bác học năm 1075. Đây là khoa thi đầu tiên tổ chức tại Văn Miếu Quốc Tử Giám. Năm 1084, vua Lý Nhân Tông cử ông giải quyết vấn đề biên giới Việt Trung. Với tài ngoại giao, ông giúp nhà Tống trả lại phần lãnh thổ đã chiếm đóng.
Thành tựu này thể hiện trí tuệ và bản lĩnh của vị đại thần triều Lý. Đền thờ nơi đây vốn là chỗ ở của gia đình ông. Về sau, công trình trở thành nơi thờ Phật và thờ Thái sư. Năm 1994, di tích được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia. Kiến trúc đền mang đặc trưng truyền thống Việt Nam. Công trình gồm tòa nhà ba gian hai dĩ, kết cấu gỗ chồng đấu.
Mái lợp ngói ta, tường xây bằng đá và gạch chỉ. Hệ thống 18 cột gỗ tạo nên kết cấu vững chắc. Không gian cổ kính góp phần tôn vinh giá trị lịch sử và văn hóa của di tích. Năm 1991, trong quá trình tôn tạo lối lên đền, người dân phát hiện tượng rồng đá nặng hơn ba tấn. Từ đó, hiện vật được đưa về thờ tại đền. Phát hiện này mở ra nhiều nghiên cứu về giá trị nghệ thuật và biểu tượng văn hóa độc đáo.
Nghệ thuật tạo tác độc đáo của tượng xà thần thời Lý
Tượng xà thần được tạc từ khối sa thạch xanh xám nguyên khối. Hiện vật cao 79 cm, rộng 136 cm và dài 103 cm. Trọng lượng khoảng ba tấn tạo nên cảm giác bề thế, vững chãi. Thân tượng có hình tròn, chia thành hai phần cuộn chéo vào nhau. Các khối đan xen tạo bố cục cân đối mạnh mẽ. Đầu tượng không có râu hay bờm như hình tượng rồng truyền thống. Lỗ mũi nhỏ, mang phình đôi mắt tròn lồi tạo vẻ dữ dội.
Miệng tượng há rộng, để lộ 12 chiếc răng sắc nhọn. Hai tai nổi rõ hai bên đầu, tạo điểm nhấn độc đáo. Phần chân khuỳnh rộng với móng vuốt sắc bấu chặt vào thân. Hình tượng gợi cảm giác chuyển động mạnh mẽ và căng thẳng. Phần đuôi có hàng vây lớn chạy dọc sống lưng. Cuối đuôi uốn cong thành hình xoắn ốc đầy sinh động. Tư thế toàn thân như đang tự ghì siết chính mình. Nghệ thuật tạo hình thể hiện kỹ thuật điêu khắc tinh xảo thời Lý.
Năm 2013, tượng xà thần được công nhận là bảo vật quốc gia. Nhiều nhà khảo cổ đánh giá đây là hiện vật độc bản của mỹ thuật Việt Nam và Đông Nam Á. Hình tượng miệng cắn thân, chân xé mình được xem như biểu tượng cho nỗi oan khuất của Thái sư Lê Văn Thịnh. Giá trị của bức tượng không chỉ nằm ở nghệ thuật. Hiện vật còn phản ánh tư duy biểu tượng và quan niệm nhân sinh của người Việt cổ. Đây là minh chứng sinh động cho sự phát triển rực rỡ của mỹ thuật thời Lý.
Không gian văn hóa và lễ hội tưởng nhớ Thái sư Lê Văn Thịnh
Khu di tích đền Thái sư Lê Văn Thịnh không chỉ lưu giữ tượng xà thần. Nơi đây còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng địa phương. Không gian đền mang vẻ cổ kính, gắn bó với đời sống tâm linh người dân. Hậu cung là nơi thờ Thái sư Lê Văn Thịnh. Di tích còn lưu giữ năm bản sắc phong của các triều đại phong kiến. Trong đó, cổ nhất là sắc phong thời vua Cảnh Hưng thế kỷ XVIII.
Ngoài ra còn có ba sắc phong thời vua Tự Đức các năm 1849, 1850 và 1853. Một sắc phong khác thuộc niên hiệu Quang Tự năm 1878. Những tư liệu này góp phần khẳng định vị thế lịch sử của di tích. Hằng năm, người dân tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm vị trạng nguyên. Nổi bật là lễ hội Thập Đình diễn ra bốn năm một lần. Lễ hội tổ chức vào đầu tháng hai âm lịch tại vùng ven sông Đuống. Mười làng quanh núi Thiên Thai cùng rước kiệu về đình Cả.
Người dân dâng hương, tế lễ và tổ chức hoạt động văn hóa truyền thống. Lễ hội thể hiện lòng tri ân với công lao của Thái sư Lê Văn Thịnh. Không gian văn hóa tại đây phản ánh sự gắn kết cộng đồng bền chặt. Các nghi lễ truyền thống góp phần bảo tồn giá trị lịch sử và tín ngưỡng dân gian. Tượng xà thần cùng khu di tích trở thành biểu tượng văn hóa độc đáo. Đây cũng là điểm đến tiêu biểu cho hành trình tìm hiểu văn hóa Việt Nam.
Theo: VnExpress
