Hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn từng chung một “mái nhà” trong 31 năm dưới tên tỉnh Bắc Thái (1965–1996). Nay, khi Trung ương thống nhất chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, việc hợp nhất lại đang được đề xuất – mở ra một hành trình mới mang cả cơ hội phát triển và thách thức tổ chức.
- Khách du lịch quốc tế – Lượng khách đến Việt Nam vượt 1,7 triệu lượt
- Cháy rừng Inje: Thủ tướng Hàn Quốc chỉ đạo sơ tán khẩn cấp
- Cơm lam Định Hóa: Hương vị núi rừng đặc trưng níu giữ trái tim thực khách
Lịch sử hình thành và sáp nhập – tách tỉnh
Vùng đất Thái Nguyên từ lâu đã là nơi cư trú và có vai trò chiến lược: từ huyện Vũ Định – Long Bình thế kỷ III, tới châu, phủ, trấn dưới các triều đại.
Năm 1831, trấn Thái Nguyên được chuyển thành tỉnh Thái Nguyên với nhiều đơn vị hành chính trực thuộc.
Vào năm 1890 dưới chế độ thực dân Pháp, tỉnh Thái Nguyên (nhà Nguyễn) được chia thành hai đơn vị: Thái Nguyên và Bắc Kạn.
Ngày 21/4/1965, Quốc hội phê chuẩn việc hợp nhất hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Kạn thành tỉnh Bắc Thái.
Qua đó tạo nên một đơn vị hành chính lớn hơn với tên Bắc Thái.
Ngày 6/11/1996, tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa IX ra nghị quyết tách tỉnh Bắc Thái để tái lập tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên.
Cùng thời điểm, hai huyện Ngân Sơn và Ba Bể của tỉnh Cao Bằng được chuyển về tỉnh Bắc Kạn.
Như vậy, hai địa phương này đã “chia tay” sau 31 năm chung tỉnh.
- Diện tích khoảng 3.541,67 km², dân số gần 1,3 triệu người.
- Vị trí thuận lợi: cách Hà Nội ~75 km, cách sân bay quốc tế Nội Bài ~50 km.
- Tài nguyên: trữ lượng than đứng thứ hai cả nước; quặng sắt, titan, thiếc, vonfram… đều có mỏ lớn.
- Nông nghiệp: Vùng chè đặc sản Tân Cương diện tích ~21.361 ha, sản lượng >200.000 tấn/năm.
Thành phố Thái Nguyên được quy hoạch là “đầu tàu” kinh tế – đô thị vùng trung du và miền núi Bắc Bộ.
- GRDP năm 2024 ước đạt khoảng 9.531 tỷ đồng; GRDP bình quân đầu người ~57,4 triệu đồng.
- Tỷ lệ che phủ rừng rất cao: ~73,38%.
- Hộ nghèo đã giảm từ ~50% (năm 1997) xuống còn ~19% năm 2024.
Đây là tỉnh có thế mạnh môi trường – lâm nghiệp – du lịch sinh thái.
Thái Nguyên là vùng đấtcó văn hóa với đặc sản trà; (Ảnh: Minh Tâm)
Đề xuất hợp nhất lần nữa: Cơ hội và thách thứ
Việc hợp nhất lại giữa Thái Nguyên và Bắc Kạn có thể tạo nên một đơn vị hành chính mạnh hơn về kinh tế, hạ tầng và nguồn nhân lực.
Tận dụng vị trí kết nối vùng giữa Hà Nội và các tỉnh trung du – miền núi, kết hợp thế mạnh nông nghiệp, công nghiệp, tài nguyên và du lịch của cả hai.
Tối ưu hóa quản lý hành chính, giảm đầu mối, tăng tính linh hoạt trong phát triển vùng, huy động vốn đầu tư lớn hơn.
Hợp nhất có thể giúp khai thác hiệu quả hơn vùng chè Tân Cương, mỏ khoáng sản, rừng – du lịch của Bắc Kạn kết hợp với công nghiệp, đô thị của Thái Nguyên.
Vấn đề tổ chức hành chính: Sáp nhập lại sẽ phải sắp xếp bộ máy, tinh giản biên chế, điều chuyển cán bộ, giải quyết khoảng cách phát triển giữa hai địa phương.
Văn hoá – bản sắc địa phương: Mỗi tỉnh đã có lịch sử, đặc điểm riêng – việc hợp nhất có thể gây lo lắng cho người dân về bản sắc, quyền lợi.
Hạ tầng – kết nối: Mặc dù Thái Nguyên có hạ tầng khá phát triển, Bắc Kạn còn nhiều vùng khó khăn, cần đầu tư lớn để đồng bộ.
Tài nguyên – môi trường: Nếu khai thác mạnh hơn thì cần cân nhắc bảo vệ môi trường, rừng, di sản văn hoá – thiên nhiên.
Pháp lý và hành chính: Việc thay đổi địa giới, tên tỉnh, sáp nhập sẽ cần nhiều thủ tục, luật pháp, thời gian, chi phí.
Những vấn đề liên quan cần lưu ý
Khi hợp nhất, cần xác định rõ trung tâm hành chính, định hướng phát triển kinh tế – xã hội theo từng lĩnh vực: công nghiệp – dịch vụ của Thái Nguyên; nông – lâm nghiệp – du lịch của Bắc Kạn.
Cần đảm bảo lợi ích người dân hai tỉnh, đặc biệt những vùng đạo còn khó khăn của Bắc Kạn không bị “bỏ lại phía sau”. Phát triển phải gắn với bảo vệ môi trường – rừng và bản sắc văn hóa.
Do vị trí gần Hà Nội và sân bay quốc tế, tỉnh hợp nhất có thể đóng vai trò then chốt trong mạng lưới giao thông, logistics, kết nối vùng Bắc Bộ – biên giới – trung du – miền núi.
Đầu tư hạ tầng (đường, cầu, đô thị, khu công nghiệp, du lịch) cần đi trước để tạo nền móng. Thái Nguyên đang có nhiều dự án khu đô thị mới, phố đi bộ, cầu đường trong thành phố đã được nhắc đến.
Hợp nhất cần định hướng lại ngành chủ lực: công nghiệp chế biến – khoáng sản – nông sản xuất khẩu – du lịch sinh thái. Tận dụng đặc sản chè Tân Cương; rừng, du lịch Bắc Kạn; than và khoáng sản Thái Nguyên.
Quá trình sáp nhập – tách – có thể khiến người dân nhớ về ký ức chung “Bắc Thái”. Việc hợp nhất lại nên tôn trọng lịch sử, giá trị văn hóa riêng của từng vùng.
Hành trình của Thái Nguyên và Bắc Kạn – từ khi hình thành, sáp nhập thành tỉnh Bắc Thái, rồi tách ra – phản ánh bề dày lịch sử hành chính và phát triển của vùng trung du và miền núi phía Bắc.
Nay, khi đặt lại vấn đề hợp nhất lần nữa, cơ hội để tạo một tỉnh mạnh hơn là rõ ràng – nhưng không thiếu những thách thức yêu cầu sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Việc này không chỉ là sáp nhập hành chính đơn thuần mà là xây dựng một mô hình phát triển vùng mới, gắn kết địa phương với mạng lưới vùng – cả về kinh tế, hạ tầng, văn hóa và môi trường.
Nếu được thực hiện bài bản, tỉnh hợp nhất có thể trở thành “đầu tàu” khu vực trung du – miền núi Bắc Bộ và đối trọng mạnh mẽ hơn trong kết nối vùng Thủ đô + biên giới + vùng sâu.
Theo: Dân Trí
