Virus Nipah tái xuất tại Ấn Độ đầu tháng 1, buộc nhiều quốc gia tăng kiểm soát y tế tại sân bay và biên giới. Mầm bệnh nguy hiểm này lây thế nào, ai có nguy cơ, triệu chứng ra sao và vì sao thế giới phải đặc biệt cảnh giác?
- Mất liên lạc, nhận tin nhắn tống tiền: Sự thật phía sau vụ bắt cóc online ở Đà Nẵng
- Thuê hai căn nhà giữa Đà Nẵng để trồng cần sa, nam thanh niên sa lưới công an
- Ca mổ thần tốc 40 phút cứu cụ bà 101 tuổi. Quyết định nhân văn của y học hiện đại
Các quốc gia đồng loạt siết kiểm soát khi virus Nipah xuất hiện trở lại
Đầu tháng 1, bang Tây Bengal của Ấn Độ ghi nhận 5 ca nhiễm virus Nipah tại một bệnh viện tư nhân gần Kolkata. Thành phố này có khoảng 4,5 triệu dân nên nguy cơ lan rộng khiến giới chức đặc biệt lo ngại. Khoảng 100 người liên quan phải cách ly tại nhà. Hơn 30 trường hợp nguy cơ cao được giám sát y tế nghiêm ngặt nhằm ngăn dịch lan rộng.
Sau thông tin này, nhiều quốc gia trong khu vực lập tức tăng kiểm soát tại cửa khẩu và sân bay. Thái Lan, Nepal, Hong Kong và Đài Loan đồng loạt triển khai sàng lọc hành khách đến từ vùng nguy cơ. Hành khách được kiểm tra nhiệt độ, theo dõi sức khỏe và phát cảnh báo y tế. Một số nơi dự kiến xếp Nipah vào nhóm bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất.
Tổ chức Y tế Thế giới cũng đưa Nipah vào nhóm mầm bệnh cần nghiên cứu khẩn cấp do nguy cơ bùng phát diện rộng. Điều đáng lo là virus vừa có khả năng lây giữa người với người, vừa chưa có vaccine phòng bệnh. Những yếu tố này khiến bất kỳ ổ dịch nhỏ nào cũng có thể gây lo ngại cho y tế toàn cầu.
Tỷ lệ tử vong của virus Nipah thuộc nhóm cao nhất từng ghi nhận
Virus Nipah được đánh giá có tỷ lệ tử vong rất cao so với nhiều bệnh truyền nhiễm từng xuất hiện. Các nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ này dao động từ 40% đến 75%. Trong một số đợt dịch, tỷ lệ tử vong thậm chí lên tới 100%. Điều này đồng nghĩa hầu hết người mắc bệnh không qua khỏi.
Con số này vượt xa tỷ lệ tử vong của Covid-19 trong giai đoạn đầu đại dịch. So với Ebola, Nipah cũng có mức độ nguy hiểm tương đương trong nhiều trường hợp. Bangladesh là quốc gia theo dõi Nipah chặt chẽ nhất. Tại đây, tỷ lệ tử vong trung bình được ghi nhận khoảng 75%.
Theo WHO, tỷ lệ tử vong thay đổi tùy vào khả năng phát hiện sớm và chăm sóc y tế. Nơi có hệ thống điều trị tốt, cơ hội sống sót cao hơn. Tuy nhiên, bệnh thường diễn tiến nhanh, khiến việc cứu chữa gặp nhiều khó khăn. Đây là lý do Nipah luôn nằm trong nhóm virus cần cảnh giác cao.
(Ảnh: chụp màn hình Báo Dân trí).
Triệu chứng bệnh dễ nhầm lẫn nhưng diễn tiến nặng rất nhanh
Giai đoạn đầu, người nhiễm virus Nipah thường chỉ sốt, đau đầu hoặc mệt mỏi. Một số người có ho, đau cơ, buồn nôn hay đau họng nên dễ bị nhầm với bệnh thông thường.Thời gian ủ bệnh có thể kéo dài từ 4 đến 14 ngày, thậm chí lâu hơn. Vì vậy, nhiều ca bệnh không được phát hiện sớm.
Tuy nhiên, bệnh có thể chuyển nặng chỉ sau vài ngày. Người bệnh xuất hiện rối loạn ý thức, lú lẫn, co giật hoặc mất thăng bằng. Một số trường hợp rơi vào hôn mê chỉ trong 24–48 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng thần kinh. Virus tấn công hệ thần kinh trung ương gây viêm não nguy hiểm.
Ngoài ra, nhiều bệnh nhân còn bị viêm phổi và suy hô hấp. Điều này làm tăng nguy cơ biến chứng nặng. Các chuyên gia khuyến cáo không bỏ qua dấu hiệu thần kinh bất thường. Việc phát hiện muộn khiến nguy cơ lây lan trong cộng đồng và bệnh viện tăng cao.
Con đường lây truyền virus Nipah rất phức tạp và khó kiểm soát
Virus Nipah có thể lây từ động vật sang người và giữa người với người. Điều này khiến việc kiểm soát dịch trở nên phức tạp. Dơi ăn quả là vật chủ tự nhiên mang virus nhưng không phát bệnh. Chúng có thể làm nhiễm bẩn trái cây hoặc nước mủ cây chà là bằng nước bọt, phân hoặc nước tiểu.
Con người có thể nhiễm virus khi ăn trái cây bị nhiễm bẩn. Việc uống nước mủ cây tươi chưa xử lý cũng tiềm ẩn nguy cơ. Ngoài ra, tiếp xúc với động vật nhiễm bệnh như lợn, bò, dê hoặc mèo cũng có thể gây lây nhiễm. Các ổ dịch trước đây từng liên quan đến trang trại chăn nuôi.
Đáng lo hơn, Nipah có thể lây từ người sang người qua dịch tiết. Việc tiếp xúc gần hoặc chăm sóc người bệnh làm tăng nguy cơ lây lan. Tại Bangladesh, khoảng một nửa số ca nhiễm có nguồn gốc từ lây giữa người với người. Đây là yếu tố khiến virus này luôn bị theo dõi sát sao.
Hiện chưa có vaccine hay thuốc điều trị đặc hiệu cho bệnh Nipah
Đến nay, thế giới chưa có vaccine được phê duyệt để phòng virus Nipah. Điều này khiến việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào kiểm soát dịch và thay đổi hành vi. Một số chương trình nghiên cứu vaccine đang được triển khai. Tuy nhiên, các thử nghiệm vẫn cần nhiều năm để hoàn tất.
Về điều trị, chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu. Bệnh nhân chủ yếu được chăm sóc hỗ trợ tại bệnh viện. Các biện pháp gồm bù nước, hỗ trợ hô hấp và kiểm soát co giật. Điều trị tập trung giảm biến chứng và tăng cơ hội sống sót.
Một số thuốc kháng virus phổ rộng đang được thử nghiệm. Dù vậy, chúng chưa được phép sử dụng rộng rãi. Việc thiếu vaccine và thuốc đặc trị khiến nguy cơ bùng phát dịch trở nên đáng lo hơn. Đây là lý do các quốc gia luôn phản ứng rất nhanh khi xuất hiện ca nhiễm mới.
Người sống sót vẫn có nguy cơ di chứng và tái phát bệnh
Không phải người sống sót nào cũng hồi phục hoàn toàn sau nhiễm Nipah. Khoảng 20% bệnh nhân từng viêm não gặp di chứng thần kinh kéo dài. Nhiều người gặp vấn đề về trí nhớ, vận động hoặc thay đổi hành vi. Điều này ảnh hưởng lớn đến khả năng quay lại cuộc sống bình thường.
Một điểm đáng lo khác là virus có thể tồn tại tiềm ẩn trong cơ thể. Sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, bệnh có thể tái xuất hiện. Tình trạng viêm não muộn từng được ghi nhận ở một số bệnh nhân. Điều này khiến việc theo dõi sau điều trị trở nên rất quan trọng.
Ngoài gánh nặng sức khỏe, bệnh còn tạo áp lực tâm lý cho người bệnh và gia đình. Vì vậy, kiểm soát sớm vẫn là biện pháp quan trọng nhất. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng giúp giảm nguy cơ tiếp xúc nguồn lây. Đây cũng là yếu tố then chốt để ngăn dịch lan rộng.
Theo: Zing News
