Việc Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei qua đời sau các cuộc tấn công ngày 28/2 đã gây chấn động dư luận thế giới. Là người nắm giữ quyền lực tuyệt đối tại Tehran, di sản của ông để lại một bài toán nan giải về người kế vị.
- Eo biển Hormuz tê liệt, giá dầu tăng sốc
- Cận cảnh thiệt hại căn cứ Mỹ ở Kuwait sau đòn tập kích từ Iran
- Dự báo giá vàng lập đỉnh mới và có thể vượt ngưỡng 5.500 USD mỗi ounce
Quyền lực tối thượng trong hệ thống giáo sĩ trị
Lãnh tụ tối cao đóng vai trò trung tâm tại Cộng hòa Hồi giáo Iran, nắm giữ quyền lực tối thượng về chính trị, quân sự, tôn giáo và pháp lý. Đây không chỉ là chức danh nghi lễ mà là vị trí cao nhất, chịu trách nhiệm vạch ra và giám sát các chính sách chung của quốc gia.
Trên cương vị Tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, ông Ali Khamenei trực tiếp kiểm soát hoạt động tình báo và an ninh. Chỉ duy nhất ông mới có quyền tuyên bố chiến tranh hay hòa bình, đồng thời bổ nhiệm các lãnh đạo tư pháp và tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).
Sức mạnh của Lãnh tụ tối cao còn lan tỏa qua mạng lưới khoảng 2.000 đại diện khắp các cơ quan chính phủ. Những người này có quyền can thiệp vào bất kỳ vấn đề nhà nước nào, khiến vai trò của Tổng thống trở nên hạn chế hơn trong các vấn đề an ninh cốt lõi.
Hành trình từ nhà cách mạng đến vị thế đỉnh cao
Sinh năm 1939 tại Mashhad, ông Ali Khamenei sớm tham gia phong trào cách mạng chống lại vương triều Pahlavi. Sau năm 1979, ông thăng tiến nhanh chóng, từng giữ chức Tổng thống Iran hai nhiệm kỳ từ 1981 đến 1989. Năm 1981, ông may mắn sống sót sau một vụ ám sát hụt dù bị tàn tật cánh tay phải.
Tháng 6/1989, sau khi giáo chủ Khomeini qua đời, ông được Hội đồng Chuyên gia bổ nhiệm làm Lãnh tụ tối cao. Trong hơn ba thập kỷ cầm quyền, ông đã củng cố quyền lực tuyệt đối đối với cả nhánh hành pháp và lập pháp, định hình chính sách đối ngoại cứng rắn và chống ảnh hưởng của Mỹ.
Dưới thời đại của ông, Iran không chỉ tập trung vào việc mở rộng các liên minh khu vực mà còn duy trì khả năng răn đe chiến lược mạnh mẽ. Ông đã biến chức vụ Lãnh tụ tối cao thành đỉnh cao của hệ thống chính trị, nơi mọi quyết định quan trọng nhất của quốc gia đều phải được ông phê chuẩn.
Thách thức kế vị và tương lai của Iran
Sự ra đi của ông Khamenei để lại khoảng trống quyền lực khổng lồ tại quốc gia vùng Vịnh. Theo quy định, Hội đồng Chuyên gia gồm 86 giáo sĩ sẽ bầu chọn người kế vị từ hàng ngũ của mình. Tuy nhiên, quy trình này chịu ảnh hưởng lớn từ hệ thống quyền lực và các nhóm lợi ích mà ông đã dày công xây dựng.
Trong bối cảnh chính trường Iran luôn dao động giữa luồng tư tưởng cải cách và bảo thủ, việc tìm kiếm người kế vị đủ uy tín là một thử thách lịch sử. Các chính quyền kế tiếp sẽ phải đối mặt với áp lực duy trì sự cân bằng giữa chủ nghĩa thực dụng và tư tưởng bảo thủ để ổn định đất nước.
Tương lai của Iran sau kỷ nguyên Ali Khamenei sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển giao quyền lực hòa bình và cách Tehran đối phó với những căng thẳng địa chính trị đang leo thang. Sự kiện này không chỉ ảnh hưởng đến nội bộ Iran mà còn tác động sâu sắc đến toàn bộ khu vực Trung Đông.
Theo: Báo Khai Mở
