Hà Nội – Luật sư Nguyễn Thanh Hải cho rằng việc cơ quan chức năng khám xét chỗ ở chỉ là một hoạt động tố tụng nhằm tìm kiếm, thu thập chứng cứ và không thể tự nó xác định một người đã bị bắt, khởi tố hoặc có tội.
- Mua hàng đông y trôi nổi rồi giả danh lương y để bán
- Tuyên 3 án tử hình cho đường dây ma túy xuyên quốc gia ở TPHCM
- Nghề đan nơm Hoàng Tiến tìm sức sống mới trên chợ số
Trao đổi với VietNamNet, luật sư Nguyễn Thanh Hải, Giám đốc Công ty Luật An Hoàng Gia, Đoàn Luật sư TP Hà Nội, cho biết Điều 192 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, quy định khám xét chỗ ở khi có căn cứ cho rằng tại đó có công cụ, phương tiện phạm tội, tài liệu, đồ vật, tài sản do phạm tội mà có hoặc vật chứng liên quan vụ án. Biện pháp này cũng có thể được thực hiện để tìm người bị truy nã, người cần truy tìm hoặc giải cứu nạn nhân.
Theo luật sư Hải, khám xét là một bước trong quá trình điều tra, phục vụ việc phát hiện và thu thập chứng cứ. Vì vậy, việc lực lượng chức năng xuất hiện và khám xét nơi ở không có nghĩa người sống tại đó đã bị bắt hoặc bị khởi tố.
Điều 193 và Điều 195 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định về thẩm quyền ra lệnh cũng như thủ tục khám xét. Khi khám xét chỗ ở, phải có mặt người đó hoặc người từ đủ 18 tuổi trở lên cùng chỗ ở, đại diện UBND cấp xã, phường và người chứng kiến.
“Trường hợp chủ nhà vắng mặt nhưng việc khám xét không thể trì hoãn, cơ quan chức năng vẫn có thể tiến hành và phải bảo đảm thành phần chứng kiến theo quy định. Toàn bộ quá trình phải được lập biên bản”, luật sư Nguyễn Thanh Hải thông tin.
Hoạt động khám xét về nguyên tắc không được bắt đầu vào ban đêm, còn trường hợp khẩn cấp có thể được thực hiện nhưng lý do phải được ghi rõ trong biên bản. Đây là những yêu cầu về trình tự, thủ tục nhằm bảo đảm quá trình thu thập và kiểm tra chứng cứ được thực hiện theo quy định.
Luật sư Hải lưu ý khám xét, bắt giữ và khởi tố bị can là những hoạt động tố tụng khác nhau, với căn cứ, điều kiện, thẩm quyền và hậu quả pháp lý riêng. Trong một số vụ án, khám xét có thể diễn ra cùng lúc với việc bắt giữ hoặc sau khi đã khởi tố bị can; ở trường hợp khác, cơ quan điều tra có thể khám xét để kiểm tra và củng cố tài liệu trong quá trình xác minh.
Vì thế, một cuộc khám xét không thể được dùng làm căn cứ để kết luận người bị khám xét đã bị bắt hoặc đã bị khởi tố. Những thông tin này chỉ được xác định khi cơ quan tiến hành tố tụng hoặc nguồn tin có thẩm quyền công bố chính thức.
Ngay cả quyết định khởi tố bị can cũng chưa đồng nghĩa người đó có tội. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội, một người chỉ được xác định có tội khi hành vi được chứng minh theo đúng trình tự pháp luật và có bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Sự khác biệt này đặc biệt đáng chú ý khi hình ảnh lực lượng chức năng xuất hiện tại nơi ở của một cá nhân được chia sẻ trên mạng xã hội. Luật sư Hải cho rằng cần tách thông tin về hoạt động tố tụng khỏi những suy đoán trên mạng, bởi việc khám xét chỉ phản ánh một hoạt động thu thập, kiểm tra chứng cứ chứ không phải một bản án.
Chiều 6/8, lực lượng cảnh sát có mặt tại nơi ở của Bùi Xuân Huấn, biệt danh “Huấn Hoa Hồng”, ở xã Gia Lâm, TP Hà Nội, thu hút sự chú ý của nhiều người. Trước đó, người này đăng thông báo tạm dừng sử dụng mạng xã hội và trong một buổi livestream nhiều lần nhắc đến việc sao kê, đồng thời cho biết sẽ cung cấp hồ sơ cho cơ quan chức năng.
Trong bối cảnh thông tin về vụ việc được quan tâm trên mạng xã hội, việc phân biệt rõ từng hoạt động tố tụng giúp tránh biến một hành động điều tra thành kết luận về trách nhiệm hình sự. Một cuộc khám xét cho thấy cơ quan chức năng đang thực hiện nhiệm vụ theo quy định, còn việc một người có bị bắt, bị khởi tố hay có tội hay không phải dựa trên những quyết định và phán quyết có thẩm quyền.
Nguyễn Liên (tổng hợp)
