Điện Kremlin tuyên bố việc Mỹ, Đan Mạch và Greenland ký thỏa thuận an ninh mới không phải chuyện của Nga, trong khi hợp tác Nga – Mỹ tại Bắc Cực “hiện chưa nằm trong chương trình nghị sự”.
- Thái Nguyên công bố tình huống khẩn cấp trên hai tuyến đường
- Gói thầu 291 tỷ vẫn chưa thể vận hành đồng bộ
- Nhóm người cùng sử dụng ma túy bị lực lượng chức năng phát hiện
Ngày 22/9, bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc khóa 81 tại New York, Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen đã ký thỏa thuận an ninh ba bên, chấm dứt nhiều tháng căng thẳng xoay quanh hòn đảo Bắc Cực giàu tài nguyên này. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov, khi được hỏi liệu Nga và Mỹ có đang bàn về hợp tác tại Bắc Cực hay không, trả lời báo giới rằng “hiện tại, vấn đề hợp tác tại Bắc Cực chưa nằm trong chương trình nghị sự”, đồng thời nói thêm rằng Mỹ và các nước Bắc Cực khác đang từ chối hợp tác với Nga. Về bản thân thỏa thuận Mỹ – Đan Mạch – Greenland, ông Peskov cho rằng đây “là vấn đề của các bên liên quan”.
Căng thẳng bắt nguồn từ đầu năm 2025, khi ông Trump nhiều lần tuyên bố Mỹ cần kiểm soát Greenland vì lý do an ninh, thậm chí không loại trừ khả năng dùng vũ lực hoặc đòn bẩy kinh tế để gây sức ép với Đan Mạch. Phát ngôn này khiến quan hệ giữa Washington với các đồng minh NATO rạn nứt, làm bùng nổ làn sóng biểu tình “Hands off Greenland” tại Copenhagen và Nuuk hồi tháng 1/2026 – cuộc biểu tình lớn nhất lịch sử Greenland. Thủ tướng Frederiksen từng cảnh báo việc Mỹ thâu tóm đảo sẽ đồng nghĩa với sự sụp đổ của liên minh xuyên Đại Tây Dương.
Sau nhiều vòng đàm phán ba bên, ngày 18/9, Mỹ và Đan Mạch đạt thỏa thuận khung về bảo đảm an ninh cho Greenland; văn kiện chính thức được ký bốn ngày sau đó tại New York. Greenland là lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, nằm giữa Bắc Cực và Bắc Mỹ, khoảng hai phần ba diện tích nằm trong Vòng Bắc Cực – khu vực băng tan đang mở ra các tuyến hàng hải mới và trữ lượng khoáng sản lớn.
Theo nội dung thỏa thuận, Mỹ được mở rộng đáng kể sự hiện diện quân sự tại đảo. Bên cạnh căn cứ không gian Pituffik hiện có, Washington dự kiến khôi phục căn cứ không quân Narsarsuaq – từng hoạt động thời Chiến tranh Lạnh, nay chỉ còn vài chục cư dân sinh sống – và thiết lập cơ sở mới tại Mestersvig, khu vực hiện do đội tuần tra chó kéo xe Sirius của Đan Mạch quản lý. Đây được xem là đợt mở rộng hạ tầng quân sự lớn nhất của Mỹ tại Greenland kể từ thời Chiến tranh Lạnh, khi Washington từng duy trì 17 căn cứ với hơn 10.000 quân nhân trên đảo.
Theo Reuters, thỏa thuận không quy định ngày hết hạn. Tuy nhiên, văn kiện cần được nghị viện Đan Mạch và Greenland thông qua trước khi có hiệu lực; các nguồn được đối chiếu chưa đủ để xác nhận thỏa thuận sẽ tự động tiếp tục ràng buộc trong trường hợp Greenland độc lập. Phát biểu trước lễ ký, ông Trump gọi đây là “điều tuyệt vời cho châu Âu, cho nước Mỹ và cho tất cả mọi người”. Bà Frederiksen nhấn mạnh tính kế thừa lịch sử: “75 năm trước, chúng tôi đã ký một thỏa thuận về phòng thủ Greenland; hôm nay chúng tôi ký một thỏa thuận lớn hơn, tốt hơn. Một thỏa thuận có thể tồn tại mãi mãi.”
Tuy vậy, giới chức Đan Mạch và Greenland khẳng định thỏa thuận không chuyển giao chủ quyền lãnh thổ. Ông Nielsen nói thỏa thuận “tính đến người dân Greenland, quyền lợi và sinh kế của chúng tôi”, đồng thời là “trách nhiệm chung vì một nước Mỹ an toàn, một Greenland an toàn”. Theo Reuters, thỏa thuận cấm các quốc gia ngoài NATO thiết lập cơ sở quân sự tại Greenland, đồng thời hạn chế đầu tư nước ngoài trong một số lĩnh vực nhạy cảm, như hạ tầng trọng yếu và khai thác tài nguyên. Những quy định này được đặt trong bối cảnh các bên quan ngại về ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc tại Bắc Cực.
Đây chính là mâu thuẫn cốt lõi mà phản ứng thận trọng của Điện Kremlin cần được đặt vào: một thỏa thuận công khai nhắm đến việc ngăn Nga và Trung Quốc tiếp cận khu vực, nhưng Mátxcơva chọn cách hạ thấp mức độ quan tâm công khai. Nga hiện sở hữu hạm đội hải quân tại Bắc Cực, trong đó có các tàu ngầm mang vũ khí hạt nhân, đồng thời đang phát triển tuyến vận tải biển qua khu vực để kết nối với châu Á. Mátxcơva từng nhiều lần chỉ trích các cuộc tập trận của NATO tại Bắc Cực là hoạt động “mang tính khiêu khích”. Trung Quốc, dù không phải một bên trong thỏa thuận, cũng đã gia tăng hoạt động tại khu vực này trong những năm gần đây, chủ yếu thông qua hợp tác với Nga.
Phạm Mai (tổng hơp)
