Nghệ An cung rước bảo vật quốc gia hộp xá lị Tháp Nhạn

Đại lễ cung rước bảo vật quốc gia hộp xá lị Tháp Nhạn sẽ diễn ra ngày 17/11 tại đô thị Vinh, tỉnh Nghệ An. Đây là hiện vật độc đáo có niên đại thế kỷ VII-VIII, được các nhà khảo cổ đánh giá là hộp đựng xá lị Phật bằng vàng duy nhất từng được phát hiện tại Việt Nam.

Trong khuôn khổ Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026, từ 17h đến 18h ngày 17/11, Đại lễ cung rước bảo vật quốc gia hộp xá lị Tháp Nhạn sẽ được tổ chức trang nghiêm trên các tuyến đường thuộc đô thị Vinh.

Đoàn cung rước dự kiến gồm xe chuyên dụng chở bảo vật, xe đại biểu và 108 xe điện phục vụ Phật tử, người dân tham gia. Hoạt động thể hiện lòng thành kính đối với Đức Phật, đồng thời góp phần tôn vinh những giá trị di sản văn hóa Phật giáo trên quê hương xứ Nghệ.

Theo kế hoạch, đoàn xuất phát từ Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh, di chuyển qua một số tuyến đường thuộc đô thị Vinh rồi trở về bảo tàng.

Hộp xá lị Tháp Nhạn được bảo quản tại Phòng Bảo vật quốc gia của Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh. (Ảnh minh họa: TNM)

Bảo vật độc đáo có niên đại hơn một thiên niên kỷ

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An, hộp đựng xá lị Tháp Nhạn được phát hiện trong đợt khai quật khảo cổ học năm 1985-1986 tại di tích Nhạn Tháp. Ở vị trí trung tâm lòng tháp, các nhà khảo cổ tìm thấy một trụ gỗ được khoét rỗng, bên trong chứa hộp đồng và một chiếc hộp bằng kim loại màu vàng.

Hiện vật có hình chữ nhật, chiều dài 8cm, rộng 5cm, cao 5,5cm, trọng lượng khoảng 200g. Hộp được chế tác bằng kỹ thuật tán dập nguội, phần nắp trang trí hoa văn hoa cúc 6 cánh, trong khi thân hộp có họa tiết hoa sen cách điệu.

Đặc biệt, bên trong hộp có lớp than tro cùng hai nửa vật thể màu trắng đục, mỏng như vỏ trứng, được xác định là xá lị Phật.

Theo các chuyên gia, đây là lần đầu tiên khảo cổ học Việt Nam phát hiện xá lị dưới dạng vật chất cụ thể trong một ngôi tháp cổ. Đến nay, hộp đựng xá lị Phật bằng vàng này vẫn là hiện vật duy nhất thuộc loại hình đó được phát hiện tại Việt Nam.

Với giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa và tôn giáo, ngày 25/12/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2089/QĐ-TTg công nhận Hộp đựng xá lị Tháp Nhạn là bảo vật quốc gia, thuộc đợt 6. Hiện vật có niên đại thế kỷ VII-VIII và đang được bảo quản tại Phòng Bảo vật quốc gia thuộc Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh.

Người dân và du khách lần đầu có dịp chiêm bái bảo vật quốc gia Hộp xá lị Tháp Nhạn. (Ảnh minh họa: TNM)

Nhằm phát huy giá trị di sản, đưa bảo vật đến gần hơn với công chúng, Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh đang hoàn thiện những công đoạn cuối cùng để đưa vào hoạt động không gian trưng bày chuyên biệt hộp xá lị Tháp Nhạn.

Không gian này được đầu tư từ năm 2022, với hệ thống tủ kính chuyên dụng có khả năng kiểm soát chặt chẽ nhiệt độ, độ ẩm và an ninh, đáp ứng yêu cầu bảo quản hiện vật lâu dài. Thiết kế mang sắc thái tĩnh tại, trang nghiêm, gợi hình ảnh mái chùa, kết hợp âm thanh Phật giáo và hương trầm nhẹ.

Đáng chú ý, phía sau tủ kính được bố trí màn hình LED trong suốt, trình chiếu hình ảnh hiện vật từ nhiều góc độ. Giải pháp này giúp khách tham quan quan sát rõ hơn những đường nét, hoa văn tinh xảo trên chiếc hộp có kích thước nhỏ gọn.

Theo kế hoạch, không gian trưng bày sẽ khai trương lúc 20h ngày 18/11, trong khuôn khổ Tuần Văn hóa – Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026, diễn ra từ ngày 17 đến 24/11. Đây là lần đầu tiên bảo vật quốc gia hộp xá lị Tháp Nhạn được trưng bày phục vụ người dân và du khách tham quan, chiêm bái.

Cùng dịp này, Bảo tàng Nghệ An – Xô viết Nghệ Tĩnh tổ chức trưng bày chuyên đề “Phật giáo xứ Nghệ qua cổ vật” và chương trình nghệ thuật – nghi lễ “Ánh Từ Quang”. Trong đó, nghi thức cung nghinh được tổ chức kết nối từ sân khấu chính lên phòng trưng bày bảo vật, góp phần giới thiệu những dấu ấn của Phật giáo trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân Nghệ An thông qua các hiện vật tiêu biểu.

Thiên An (tổng hợp)