“Bắt cóc online” là hình thức lừa đảo không dùng bạo lực nhưng kiểm soát nạn nhân bằng nỗi sợ và sự cô lập. Gen Z, dù am hiểu công nghệ, lại đang trở thành nhóm dễ bị nhắm tới do những điểm yếu tâm lý đặc thù trong giai đoạn trưởng thành.
- U23 Việt Nam trước cửa bán kết: Bản lĩnh quyết định trận gặp UAE
- Độc lạ rước dâu bằng xe lôi miền Tây gây sốt mạng khiến ai cũng muốn xem ngay
- HLV Kim: U23 Việt Nam đã vượt Đông Nam Á, sẵn sàng khẳng định vị thế châu lục
Khi nỗi sợ và sự im lặng trở thành công cụ phạm tội trên không gian mạng
Thời gian gần đây, hình thức lừa đảo mang tên “bắt cóc online” xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc, kịch bản tinh vi và mức độ nguy hiểm khó lường. Không chỉ gây thiệt hại tài sản, thủ đoạn này còn tiềm ẩn nguy cơ đẩy nạn nhân vào các đường dây tội phạm nghiêm trọng hơn nếu không được phát hiện, can thiệp kịp thời.
Theo thống kê của Bộ Công an, trong quý III/2025, tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản nhìn chung được kiềm chế. Tuy nhiên, trên không gian mạng, thủ đoạn phạm tội ngày càng biến tướng. Chỉ trong 8 tháng đầu năm 2025, cả nước ghi nhận hơn 1.500 vụ lừa đảo qua mạng, tăng 65% so với cùng kỳ, với tổng thiệt hại ước tính vượt 1.660 tỷ đồng.
Trong bức tranh chung đó, “bắt cóc online” nổi lên như một dạng tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Các đối tượng không cần tiếp xúc trực tiếp hay khống chế thân thể, mà chỉ dùng điện thoại, mạng xã hội và kịch bản tâm lý được dựng sẵn để thao túng nạn nhân từ xa. Nạn nhân bị buộc tự cô lập, cắt liên lạc với gia đình và làm theo chỉ đạo, trong niềm tin rằng mình đang đối mặt với nguy hiểm thật sự.
Đáng chú ý, phần lớn nạn nhân rơi vào nhóm Gen Z, chủ yếu là học sinh, sinh viên, những người được xem là thông thạo công nghệ nhưng lại dễ tổn thương trước các thủ đoạn đánh vào cảm xúc.
Những “khe hở” tâm lý khiến Gen Z dễ rơi vào bẫy
Phân tích nguyên nhân, chuyên gia tâm lý Mai Việt Đức, Trung tâm Tư vấn và trị liệu tâm lý Nhân Hoa Việt, cho rằng Gen Z không bị lừa vì thiếu hiểu biết, mà vì đang ở giai đoạn phát triển tâm lý chưa hoàn thiện. Theo ông Đức, ở lứa tuổi thanh thiếu niên và đầu trưởng thành, khả năng kiểm soát cảm xúc và đánh giá rủi ro vẫn đang hình thành, trong khi cảm xúc lại mạnh và dễ bị kích hoạt. Khi bị đe dọa hoặc đánh vào nỗi sợ liên quan đến danh dự, pháp lý, gia đình, nhiều người trẻ nhanh chóng rơi vào trạng thái hoảng loạn, mất khả năng suy xét tỉnh táo.
Bên cạnh đó, việc lớn lên trong môi trường số khiến Gen Z quen giao tiếp qua điện thoại, mạng xã hội và hình thành tâm lý chủ quan rằng mình “rành công nghệ”. Trong khi thực tế, “bắt cóc online” không tấn công bằng kỹ thuật, mà đánh thẳng vào cảm xúc, sự sợ hãi và cảm giác bị cô lập.
3 đặc điểm tâm lý dễ bị kẻ gian lợi dụng
Chuyên gia Mai Việt Đức chỉ ra ba đặc điểm tâm lý thường bị kẻ gian lợi dụng. Thứ nhất là nỗi sợ bị đánh giá và làm gia đình thất vọng. Khi bị giả danh cơ quan chức năng cáo buộc vi phạm pháp luật hay đạo đức, nhiều người trẻ chọn im lặng và làm theo chỉ dẫn vì xấu hổ, sợ liên lụy người thân.
Thứ hai là xu hướng muốn giải quyết nhanh để thoát khỏi cảm xúc tiêu cực. Khi bị dồn ép về thời gian và hậu quả, nạn nhân dễ chấp nhận làm theo yêu cầu với suy nghĩ “xong cho rồi”, không kịp kiểm chứng thông tin.
Thứ ba là sự thiếu hụt kỹ năng tự trấn an và tìm kiếm hỗ trợ khi rơi vào khủng hoảng. Nhiều người trẻ tự tin trên mạng xã hội nhưng lại e ngại chia sẻ vấn đề ngoài đời vì sợ bị trách móc. Việc tự cô lập vô tình rơi đúng vào kịch bản mà các đối tượng lừa đảo dựng sẵn.
Gia đình và nhà trường là “lá chắn” đầu tiên
Từ góc độ phòng ngừa, chuyên gia nhấn mạnh vai trò then chốt của gia đình trong việc tạo ra môi trường an toàn về mặt tâm lý. Khi người trẻ tin rằng họ có thể nói ra mọi chuyện mà không bị mắng mỏ hay quy kết, nguy cơ rơi vào bẫy lừa đảo sẽ giảm đáng kể. Nhà trường cũng cần đi xa hơn các buổi tuyên truyền hình thức, bằng cách trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện thao túng tâm lý, cách xử lý khi bị đe dọa và hình thành thói quen “tạm dừng – kiểm chứng – tìm người hỗ trợ”.
“Với người trẻ, tôi thường nhấn mạnh ba nguyên tắc: càng hoảng loạn càng không ra quyết định; không có cơ quan pháp luật nào yêu cầu giữ bí mật, cô lập hay chuyển tiền qua điện thoại; và cầu cứu không phải là yếu đuối mà là một kỹ năng sinh tồn tâm lý”, chuyên gia Mai Việt Đức nói.
Theo ông, bản chất của “bắt cóc online” là tội phạm thao túng tâm lý. Để phòng tránh hiệu quả, bên cạnh kỹ năng số, người trẻ cần được trang bị nội lực tinh thần vững vàng và sống trong môi trường gia đình, nhà trường đủ an toàn để dám lên tiếng khi gặp nguy hiểm.
Theo: VietNamNet
