Những bài học còn ở lại trong ký ức người học trò

Qua những kỷ niệm được chia sẻ, Thanh Thảo gợi lại hình ảnh những người thầy, người cô tận tâm, có cách giảng dạy đặc biệt và để lại dấu ấn sâu đậm trong hành trình trưởng thành của học trò.

Năm 1955, tác giả sang Trung Quốc học tập tại Khu học xá Nam Ninh, Quảng Tây và trải qua 3 năm đầu đời học sinh với nhiều kỷ niệm đáng nhớ. Sau đó, những năm học tại Trường Chu Văn An (Hà Nội) tiếp tục mang đến những bài học sâu sắc từ các thầy cô có phong cách giảng dạy riêng biệt. Ở Khu học xá Nam Ninh, người thầy đầu tiên để lại ấn tượng với tác giả là thầy Hòa, giáo viên chủ nhiệm lớp 1. Thầy quê Quảng Ngãi, có tính cách hiền hậu và luôn dành tình thương cho những học trò nhỏ.

Không chỉ có những giờ học trên lớp, học sinh tại đây còn được tham gia những buổi nghe kể chuyện vào tối thứ tư và thứ bảy hằng tuần. Từ lớp 1 đến lớp 2, cả lớp thường xếp hàng lên trường để lắng nghe hai thầy giáo nổi tiếng kể chuyện hay nhất khu học xá. Nội dung những câu chuyện rất phong phú, từ nhân vật Tạ Đình Đề, người cận vệ của Bác Hồ với hình ảnh hai tay cầm hai khẩu súng, xông vào đồn giặc như chốn không người, đến những câu chuyện tình báo của Liên Xô và Trung Quốc. Những buổi kể chuyện ấy đã trở thành một phần ký ức đặc biệt, bởi điều khiến học trò say mê không chỉ là nội dung mà còn là cách truyền tải cuốn hút của các thầy.

Dù ngày nay công nghệ mang đến nhiều hình thức tiếp cận thông tin và kiến thức, tác giả vẫn cho rằng khó có phương tiện hiện đại nào tái hiện được sức hấp dẫn từ những buổi kể chuyện năm xưa. Điều còn đọng lại rõ nét nhất là bầu không khí ấm áp, gần gũi và giọng kể truyền cảm, giúp học trò nhỏ tiếp nhận câu chuyện bằng sự hào hứng.

Rời những năm tháng ở khu học xá, ký ức về các thầy cô tại Trường Chu Văn An (Hà Nội) cũng được tác giả nhắc đến với nhiều tình cảm. Trong đó, thầy Sửu, người dạy môn địa lý và từng là giáo viên “lưu dụng” ở Hà Nội từ trước năm 1954, đã khiến học sinh thêm yêu thích môn học vốn thường được nhìn nhận qua những kiến thức về địa danh, sông ngòi.

Điểm đặc biệt trong cách dạy của thầy là kết nối kiến thức địa lý với những câu chuyện lịch sử và đời sống xã hội. Khi giảng về các dòng sông lớn trên thế giới, thầy đề cập đến chế độ nô lệ tại Mỹ ở lưu vực sông Mississippi trong thế kỷ 19, đồng thời hát cho học sinh nghe một bài ca tiếng Anh về những người nô lệ kéo thuyền trên dòng sông này. Dù học trò khi ấy chưa biết tiếng Anh, giọng hát của thầy vẫn tạo nên ấn tượng khó quên. Về sau, tác giả mới biết bài hát được thể hiện theo điệu blues của người da đen, qua đó hiểu thêm về câu chuyện từng được thầy truyền tải trong giờ học.

Một kỷ niệm khác gắn với năm lớp 10 là những giờ văn của cô Phượng. Theo lời kể, cô được đồn là nguyên mẫu của một nhân vật trong tiểu thuyết Vỡ bờ của nhà văn Nguyễn Đình Thi, nhưng điều khiến tác giả nhớ lâu hơn cả lại là cách cô xử lý một tình huống liên quan đến bài tập làm văn của học trò. Thời đi học, tác giả có người bạn thân tên Tuấn, hoàn cảnh gia đình khó khăn và phải sống cùng cậu ruột để tiếp tục việc học. Vì phải đảm đương nhiều công việc nhà, Tuấn thường nhờ bạn hỗ trợ viết văn, ban đầu chỉ là phần mở bài.

Có lần, khi cô Phượng giao bài tập làm văn về nhà, Tuấn nhờ tác giả viết giúp toàn bộ bài rồi chép lại để nộp. Đến buổi trả bài, cô gọi Tuấn đứng lên đọc bài trước lớp, sau đó hướng câu hỏi sang người bạn đã viết giúp: Trước câu hỏi bất ngờ, tác giả chỉ trả lời: “Thưa cô, em thấy cũng được ạ!”. Tuy nhiên, cô Phượng lập tức phản hồi: “Được là được thế nào? Bài văn này quá hay ấy chứ!?”.

Câu nhận xét khiến tác giả ngượng ngùng, không biết nói thêm điều gì. Cô Phượng cũng không tiếp tục truy hỏi, bởi qua tình huống ấy, mọi chuyện dường như đã được làm sáng tỏ. Những người thầy, người cô trong ký ức của tác giả không chỉ được nhớ đến bởi kiến thức truyền đạt mà còn bởi cách họ tạo nên sự hứng thú, gần gũi và những bài học vượt ra ngoài khuôn khổ sách vở. Mỗi người mang một phong cách riêng, nhưng đều để lại dấu ấn theo cách mà thời gian không dễ xóa nhòa.

Kim Yến (tổng hợp)