Bộ Công an đề xuất mở rộng nhóm tội danh áp dụng phạt tiền thay tù nhằm tăng hiệu quả thu hồi tài sản, giảm áp lực trại giam và tạo cơ hội cho người vi phạm sửa sai.
- Tạm giữ tài xế hành hung người khác tại Hà Nội sau va chạm giao thông
- Quảng Ngãi: Hai thanh thiếu niên dàn dựng hiện trường giả tự tử để trốn tội
- Cầu Trần Hưng Đạo hơn 16.000 tỷ dự kiến hoàn thành năm 2027
Đề xuất chuyển từ trừng phạt sang phục hồi hậu quả
Bộ Công an hiện đang xây dựng và lấy ý kiến công khai về dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự đến hết ngày 7/5. Một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt tiền thay cho hình phạt tù đối với một số nhóm tội danh nhất định. Theo cơ quan soạn thảo, sự thay đổi này nhằm cụ thể hóa chiến lược cải cách tư pháp và ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát trong các vụ án.
Hình phạt tiền dự kiến được mở rộng áp dụng cho người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng. Hiện tại, Bộ luật Hình sự mới chỉ dừng lại ở các quy định mang tính “có thể” khiến chính sách hình sự vẫn nặng về trừng phạt. Đề xuất mới hướng tới việc quy định chặt chẽ hơn để tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch khi quyết định cho người phạm tội nộp tiền thay vì phải ngồi tù.
Tuy nhiên, việc áp dụng phạt tiền thay tù không được thực hiện bừa bãi mà đi kèm các điều kiện khắt khe. Người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải và tích cực hợp tác với cơ quan chức năng trong suốt quá trình tố tụng. Đặc biệt, điều kiện tiên quyết là người vi phạm phải khắc phục toàn bộ hậu quả và bồi thường đầy đủ các thiệt hại đã gây ra.
Cơ quan soạn thảo cũng lưu ý rằng cần đầu tư thêm cơ chế xác minh tài sản và thu nhập để chính sách này đạt hiệu quả thực tế. Điều này giúp tránh tình trạng người phạm tội tìm cách tẩu tán tài sản để trốn tránh việc thi hành các bản án phạt tiền. Bên cạnh đó, dự thảo cũng đề xuất tăng gấp đôi tiền phạt đối với các tội danh liên quan đến lĩnh vực kinh doanh, tài chính, chứng khoán và bảo hiểm.
Giảm gánh nặng quản lý và hỗ trợ phục hồi kinh tế
Chính sách mở rộng hình phạt tiền được kỳ vọng sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho công tác quản lý nhà nước. Việc giảm số lượng phạm nhân phải thi hành án tù giúp tiết kiệm đáng kể chi phí giam giữ và vận hành các trại giam. Đồng thời, ngân sách nhà nước sẽ có thêm nguồn thu quan trọng từ việc xử lý các vụ án có động cơ vụ lợi bằng tiền.
Đối với cá nhân người phạm tội, đặc biệt là những người vi phạm lần đầu, hình phạt tiền giúp họ có cơ hội tái hòa nhập tốt hơn. Thay vì bị cách ly khỏi xã hội, họ có thể duy trì công việc hiện tại để tiếp tục chăm sóc gia đình và sửa chữa sai lầm. Điều này giúp giảm thiểu những tác động tiêu cực về mặt tâm lý và xã hội do án tù mang lại đối với những tội danh ít nguy hiểm.
Về phía doanh nghiệp, việc áp dụng phạt tiền thay tù giúp giảm thiểu rủi ro đứt gãy trong công tác quản trị và lao động. Khi những người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền, doanh nghiệp sẽ không bị mất đi nhân sự then chốt. Chính sách này thể hiện sự linh hoạt của pháp luật trong việc bảo vệ sự ổn định của các hoạt động kinh tế và sản xuất.
Ngoài ra, Bộ Công an còn đề xuất giảm bớt các tội danh áp dụng hình phạt tử hình nhằm tăng tính nhân đạo của luật pháp. Dự thảo cũng tính đến việc bổ sung một số hành vi phạm tội mới và mở rộng trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại. Các ngưỡng tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội cũng sẽ được điều chỉnh tăng hoặc giảm cho phù hợp thực tế.
Tiền lệ từ các vụ án thao túng chứng khoán và trốn thuế
Thực tế trong thời gian qua, nhiều bị cáo trong các vụ án kinh tế lớn đã được tòa án chuyển từ án tù sang phạt tiền. Điển hình là vụ án xảy ra tại Tập đoàn FLC liên quan đến hành vi thao túng thị trường chứng khoán. Ở giai đoạn phúc thẩm, Hội đồng xét xử đã ghi nhận nỗ lực khắc phục toàn bộ hậu quả của các bị cáo trong vụ việc này.
Tổng cộng 14 bị cáo, bao gồm cả cựu Chủ tịch Trịnh Văn Quyết, đã được tòa chuyển từ hình phạt tù sang phạt tiền. Mức phạt tiền được tuyên thấp nhất là 2 tỷ đồng và cao nhất là 4 tỷ đồng đối với ông Quyết. Tòa án nhận định mức phạt tiền này đã đủ sức răn đe, giáo dục và thể hiện chính sách khoan hồng của Nhà nước.
Một vụ án khác diễn ra tại Đắk Lăk vào cuối năm 2025 cũng cho thấy xu hướng áp dụng hình phạt tiền thay tù. 5 bị cáo thuộc nhiều doanh nghiệp khác nhau bị truy tố về tội trốn thuế liên quan đến việc mua bán hóa đơn trái phép. Số tiền thuế bị cáo buộc chiếm đoạt trong vụ án này dao động từ 160 đến 580 triệu đồng mỗi người.
Căn cứ vào việc các bị cáo đã khắc phục xong hậu quả và có các tình tiết giảm nhẹ như bệnh tật, Hội đồng xét xử đã tuyên phạt tiền thay cho án tù. Các mức phạt tiền dao động từ 175 đến 325 triệu đồng cho mỗi cá nhân vi phạm. Những bản án này cho thấy hiệu quả của việc ưu tiên bồi thường thiệt hại thay vì áp dụng các hình phạt cách ly xã hội.
Theo: VnExpress
