Các nhà khoa học Việt Nam vừa công bố kết quả nghiên cứu cho thấy cây Quýt hôi ở Thanh Hóa chứa nhiều hoạt chất thiên nhiên có tiềm năng kháng viêm mạnh. Phát hiện này mở ra hướng phát triển sản phẩm hỗ trợ viêm phổi và bảo vệ đường hô hấp từ dược liệu trong nước.
- Thay đổi quy định về số năm đóng BHXH để hưởng lương hưu tối đa từ năm 2026
- Bắc Ninh tăng tốc lộ trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương
- Cháy siêu thị ở Hà Nội khu tập thể Vĩnh Phúc lúc rạng sáng
Quýt hôi – cây thuốc bản địa của Thanh Hóa lần đầu được nghiên cứu bài bản
Các bệnh viêm đường hô hấp hiện là vấn đề sức khỏe phổ biến trên toàn cầu. Theo thống kê quốc tế, cứ 4 người thì có ít nhất một người từng mắc các bệnh liên quan đến đường hô hấp. Trước thực tế này, nhóm nghiên cứu của Viện Hóa học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai đề tài tìm kiếm hoạt chất chống viêm từ dược liệu tự nhiên. GS.TS Nguyễn Mạnh Cường cho biết nhóm tập trung khảo sát 8 cây thuốc có tiềm năng kháng viêm, trong đó nổi bật là cây Quýt hôi – loài dược liệu đặc trưng của vùng Pù Luông.
Loài cây này hiện phân bố tại nhiều xã vùng cao của huyện Bá Thước như Ban Công, Thành Lâm, Thành Sơn, Lũng Cao, Cổ Lũng và Lũng Niêm với diện tích khoảng 60-80ha. Trong y học dân gian, lá và vỏ quả Quýt hôi từ lâu đã được đồng bào Thái và Mường sử dụng để hỗ trợ trị ho hen, cảm cúm và đau nhức xương khớp. Đặc biệt, lá cây còn xuất hiện trong bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm phổi của người dân khu vực giáp ranh Thanh Hóa – Hòa Bình. Dù được sử dụng khá phổ biến, trước đây cây Quýt hôi hầu như chưa được nghiên cứu đầy đủ về thành phần hóa học cũng như cơ chế tác dụng.
Nhóm nghiên cứu đã kết hợp phương pháp so sánh hình thái thực vật với giải trình tự gen để xác định chính xác tên khoa học của loài cây này là Citrus × aurantium L.Kết quả này được xem là bước quan trọng nhằm làm sáng tỏ giá trị khoa học của nguồn dược liệu bản địa Việt Nam, đồng thời tạo nền tảng cho các nghiên cứu chuyên sâu về hoạt tính sinh học của cây Quýt hôi trong tương lai.
Phát hiện hoạt chất quý có tiềm năng kháng viêm và bảo vệ phổi
Trong quá trình phân tích tinh dầu lá Quýt hôi tại Việt Nam, nhóm nghiên cứu phát hiện hàm lượng lớn các hợp chất thơm thymol và thymol methyl ether. Đây là những thành phần có liên quan đến hoạt tính sinh học và khả năng kháng viêm của nhiều dược liệu tự nhiên. Khi thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, cao chiết từ lá Quýt hôi cho thấy khả năng ức chế mạnh sự sản sinh nitric oxide (NO) cùng nhiều cytokine tiền viêm quan trọng như TNF-α và IL-6. Các chất này thường liên quan trực tiếp đến phản ứng viêm trong cơ thể, đặc biệt ở các bệnh lý đường hô hấp và viêm phổi.
Theo các nhà khoa học, đây là phát hiện đáng chú ý vì trước đó tác dụng kháng viêm của Quýt hôi chưa từng được chứng minh rõ ràng bằng thực nghiệm. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp lý giải kinh nghiệm sử dụng cây thuốc trong dân gian mà còn mở ra tiềm năng phát triển sản phẩm hỗ trợ sức khỏe phổi từ nguồn nguyên liệu trong nước. Ngoài Quýt hôi, nhóm nghiên cứu còn ghi nhận hoạt tính kháng viêm mạnh ở rễ cây Nhó đông.
Lần đầu tiên, cao ethanol 95% từ rễ cây này được xác nhận không gây độc tính trên động vật thực nghiệm và có khả năng ức chế các cytokine tiền viêm quan trọng. Từ nhiều nguồn dược liệu khác nhau, nhóm đã phân lập được các hợp chất thiên nhiên có tiềm năng sinh học cao như tangeretin, nobiletin, morindone, ostruthin và murrayafoline A. Các hợp chất này được ghi nhận có khả năng điều hòa những con đường tín hiệu liên quan đến phản ứng viêm trong cơ thể.
Mở hướng nghiên cứu kiểm soát “bão cytokine” ở bệnh viêm phổi nặng
Không dừng lại ở việc xác định hoạt tính kháng viêm, nhóm nghiên cứu còn phối hợp với Viện Sinh học để đánh giá tác dụng của các hợp chất thiên nhiên trên mô hình mô phỏng tình trạng đồng nhiễm vi khuẩn và virus. Đây là tình trạng thường gặp trong các ca viêm phổi nặng trên lâm sàng. Trong mô hình thực nghiệm, các nhà khoa học sử dụng LPS – thành phần đại diện cho vi khuẩn Gram âm và poly (I:C) – đại diện cho RNA virus.
Cách tiếp cận này giúp mô phỏng sát hơn phản ứng viêm phức tạp xảy ra trong cơ thể người bệnh. Kết quả cho thấy nhiều hợp chất tự nhiên như morindone từ cây Nhó đông, ostruthin từ cây Xáo tam phân và murrayafoline A từ cây Cơm rượu trái hẹp có khả năng làm giảm mạnh các chất trung gian gây viêm. Đây là những tín hiệu tích cực trong nghiên cứu kiểm soát phản ứng miễn dịch quá mức.
Theo GS Cường, các hợp chất thiên nhiên này cho thấy tiềm năng hỗ trợ kiểm soát hiện tượng “bão cytokine” – phản ứng miễn dịch quá mức có thể dẫn đến tổn thương phổi cấp và khiến bệnh diễn tiến nghiêm trọng hơn. Các nhà khoa học kỳ vọng kết quả nghiên cứu sẽ tạo tiền đề cho việc phát triển các sản phẩm hỗ trợ sức khỏe đường hô hấp từ dược liệu Việt Nam. Đồng thời, hướng đi này cũng góp phần nâng cao giá trị kinh tế của các cây thuốc bản địa tại Thanh Hóa và nhiều địa phương khác.
Theo: Báo Dân trí
