Giữa mây núi trung du, Đại học Thái Nguyên hôm nay mang bóng dáng của một đại học vùng hiện đại. Nhưng gốc rễ vẫn bắt đầu từ những mái trường nghề – nông lâm – kỹ thuật giản dị trước năm 1994. Đó là hành trình của tri thức bén rễ và lan rộng khắp miền núi phía Bắc.
- Cầu Gia Bẩy – Hành trình khép lại quá khứ để mở ra tương lai
- Điều chỉnh ngưỡng thuế hộ kinh doanh thế nào cho công bằng?
- Du lịch Sầm Sơn – Nơi văn hóa ứng xử trở thành thương hiệu
Từ những mái trường giản dị giữa trung du: gốc rễ của một đại học vùng
Người Thái Nguyên vẫn nhớ những năm trước thập niên 90. Vùng trung du đã có không ít cơ sở giáo dục nghề, sư phạm, y tế và nông lâm nằm rải rác quanh các thị xã, huyện. Đó là những ngôi trường đơn sơ, bàn ghế gỗ thô, sân đất nâu. Và những dãy nhà cấp bốn nằm dưới chân đồi chè hay bên rừng thông.
Các thầy thời ấy thường đạp xe vượt đèo dốc để vận động học sinh đến lớp. Người bản địa gọi đó là thời “gieo chữ” — khi việc học chưa phải điều hiển nhiên, mà là ước mơ của cả một gia đình. Có cụ kể: “Ngày con tôi đi học, cả nhà vui đến mức thắp hương báo với tổ tiên. Học hành là con đường sáng nhất mà người miền núi có.”
Những cơ sở đào tạo nghề – nông lâm – kỹ thuật ấy không phải tiền thân chính thức trên giấy tờ. Nhưng chính là gốc văn hóa học tập. Là đất để mầm tri thức nảy lên. Và nhờ đó, khi sau này nền tảng giáo dục được hợp nhất. Thái Nguyên đã có sẵn “chất học” để đón nhận bước ngoặt lớn.
Năm 1994 – điểm mốc mở ra cánh cửa mới cho vùng trung du
Ngày 04/4/1994, theo Nghị định 31/CP của Chính phủ, Đại học Thái Nguyên chính thức được thành lập. Bằng cách sáp nhập các trường đại học lớn của tỉnh thời điểm đó. Đại học Sư phạm Việt Bắc, Đại học Nông Lâm Miền Núi, Đại học Y Bắc Thái, Đại học Công nghiệp Thái Nguyên…
Đây là cột mốc quan trọng, bởi lần đầu tiên vùng trung du – miền núi phía Bắc có một đại học vùng đa ngành. Đủ mạnh để đào tạo nguồn nhân lực lớn cho khu vực.
Người dân Thái Nguyên gọi đây là “ngày tỉnh mình có đại học thật sự”. Không cần đi xa đến Hà Nội, nhiều thanh niên dân tộc Tày, Nùng, Dao, Sán Dìu đã có thể học đại học ngay trên quê hương mình. Một bác nông dân ở Định Hóa từng nói:
“Trường đại học gần, trẻ con miền núi đỡ bỏ dở giấc mơ.”
Từ đây, Thái Nguyên bắt đầu trở thành “trung tâm giáo dục của miền núi phía Bắc”. Đào tạo hàng vạn kỹ sư, bác sĩ, giáo viên, cán bộ xã, kỹ thuật viên… cho 15 tỉnh trong khu vực.
Đại học Thái Nguyên hôm nay: truyền thống gặp hiện đại
Ba thập kỷ sau ngày thành lập, Đại học Thái Nguyên đã trở thành một hệ thống đại học vùng lớn với 7 trường thành viên và nhiều viện, phân hiệu trải rộng. Trường có quan hệ hợp tác với các đại học quốc tế. Mở chương trình trao đổi sinh viên và liên kết đào tạo.
Nhưng điều khiến người Thái Nguyên tự hào không chỉ là những toà nhà mới, thư viện hiện đại hay phòng thí nghiệm sáng đèn đêm. Mà là cách trường giữ được tinh thần cũ trong hình hài mới.
Tôi từng gặp một thầy giáo đã gắn bó gần 30 năm. Thầy nói:
“Giảng đường thay đổi, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là dạy học trò biết sống có trách nhiệm với quê hương.”
Ở các lớp học, có những sinh viên từ Hà Giang, Bắc Kạn, Lạng Sơn… . Vẫn mang theo giọng nói bản địa và ước mơ làm bác sĩ, kỹ sư, giáo viên trở về phục vụ bản làng.
Nhiều em là thế hệ đầu tiên trong nhà bước vào đại học — một điều mà vài chục năm trước gần như không thể.
Giữa những chuyển mình của thời đại, Đại học Thái Nguyên vẫn giữ cho mình một điều không đổi. Dạy con người biết sống tử tế, có trách nhiệm và biết trân trọng đất mẹ trung du. Và có lẽ, chính sự tử tế ấy mới là ‘tấm bằng tốt nghiệp’ đẹp nhất mà ngôi trường này trao cho mỗi thế hệ.
Sự hiện đại của trường không xóa đi chất mộc trung du. Ngược lại, nó làm những giá trị cũ thêm sâu sắc: sự bền bỉ, lặng lẽ, ý chí vượt khó… Những điều luôn có trong máu người Thái Nguyên.
Tự hào hôm nay – trách nhiệm ngày mai
Mỗi lần đi ngang cổng trường, nhìn dòng sinh viên nối tiếp nhau. Tôi lại nhớ đến hình ảnh các thầy đạp xe hồi xưa giữa đường đất đỏ. Từ những mái trường giản dị trước 1994 đến đại học vùng hôm nay. Là hành trình dài bằng mồ hôi, nghị lực và niềm tin vào tri thức.
Một bác cao tuổi ở Phổ Yên nói với tôi:
“Đại học Thái Nguyên như cây đại thụ. Gốc là truyền thống. Tán là tương lai. Mà tất cả đều đứng trên đất trung du này.”
Giữa bạt ngàn đồi chè và mây núi Thái Nguyên, Đại học Thái Nguyên không chỉ là nơi dạy chữ.
Đó là nơi xây tương lai.
Là nơi một thế hệ miền núi học cách mơ lớn hơn chính họ.
Và là nơi chứng minh rằng tri thức, khi bén rễ vào mảnh đất trung du này, sẽ nở ra những mùa quả ngọt cho cả vùng.
