Các nhà khoa học phát hiện tàn tích của thiên hà lùn Loki bị Dải Ngân Hà nuốt chửng hàng tỷ năm trước nhờ phân tích 20 ngôi sao cổ xưa mang đặc điểm hóa học khác biệt.
- Tài xế công nghệ nói tiếng Anh lưu loát khiến du khách Australia bất ngờ tại TP.HCM
- Du khách chen kín phố cổ Hội An dịp lễ 30/4, di chuyển “từng centimet”
- Bệnh án tâm thần: Vợ Nguyễn Thái Luyện hầu tòa vì chi tiền hối lộ
Dải Ngân Hà tiến hóa bằng cách hấp thụ các hệ sao nhỏ hơn
Theo nghiên cứu đăng trên tạp chí Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Dải Ngân Hà không tự nhiên có kích thước khổng lồ như hiện nay. Các nhà khoa học tin rằng thiên hà của chúng ta đã trải qua quá trình lớn dần bằng cách sáp nhập và hấp thụ nhiều thiên hà nhỏ hơn trong giai đoạn đầu hình thành. Quá trình này được ví như những con búp bê Nga lồng vào nhau, nơi các cấu trúc lớn bao bọc và tiêu hóa những tàn tích của các thiên hà tiền thân. Đây là một phần quan trọng trong giả thuyết về sự tiến hóa của các cấu trúc vĩ mô trong vũ trụ.
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất gần đây là sự tồn tại của một thiên hà lùn bí ẩn mang tên Loki. Loki được đặt theo tên của vị thần lừa lọc trong thần thoại Bắc Âu, nhằm ám chỉ sự ẩn nấp kín đáo của nó bên trong lòng Dải Ngân Hà suốt hàng tỷ năm qua. Các nhà nghiên cứu tin rằng Loki đã bị “nuốt chửng” hoàn toàn khi Dải Ngân Hà vẫn đang trong quá trình mở rộng mạnh mẽ. Dù đã bị sáp nhập, những dấu vết của nó vẫn tồn tại dưới dạng những “tàn dư” nằm rải rác trong cấu trúc hiện tại của thiên hà chúng ta.
Về quy mô, thiên hà lùn Loki được cho là từng chứa hàng tỷ ngôi sao trong thời kỳ hoàng kim của nó. Tuy nhiên, con số này vẫn vô cùng khiêm tốn khi đặt cạnh quy mô của Dải Ngân Hà ngày nay với hàng trăm tỷ ngôi sao cấu thành. Việc nhận diện Loki giúp giới thiên văn học hiểu rõ hơn về cách thức các khối vật chất sơ khai hợp nhất với nhau. Những vụ va chạm cổ đại này đã phân tán sao, khí và vật chất tối vào tiền thiên hà, tạo nên nền tảng cho sự hình thành Dải Ngân Hà hiện đại.
Dấu vân tay hóa học khác biệt của 20 ngôi sao nghèo kim loại
Để tìm ra dấu vết của thiên hà Loki, nhóm nghiên cứu đã tập trung phân tích 20 ngôi sao nghèo kim loại nằm trên mặt phẳng thiên hà. Đây là khu vực tập trung phần lớn các ngôi sao và vật chất của Dải Ngân Hà, nhưng những ngôi sao này lại sở hữu những “dấu vân tay hóa học” rất đặc thù. Các ngôi sao nghèo kim loại được xem là những thiên thể hình thành từ thuở bình minh của vũ trụ, giúp lưu giữ nguyên vẹn môi trường nơi chúng ra đời. Phân tích cho thấy thành phần hóa học và quỹ đạo chuyển động của 20 ngôi sao này khác biệt hoàn toàn so với các ngôi sao lân cận.
Những ngôi sao “ngoại lai” này mang trong mình dấu vết của các sự kiện dữ dội như siêu tân tinh hoặc va chạm sao neutron cổ đại. Chính những hiện tượng vũ trụ cực đoan này đã tạo ra các nguyên tố nặng đặc trưng, khác hẳn với các ngôi sao được hình thành trực tiếp bên trong Dải Ngân Hà. Điều này cho thấy chúng có nguồn gốc từ một môi trường khác, cụ thể là từ một thiên hà lùn tồn tại trong thời gian ngắn. Do các nhà khoa học không tìm thấy sự hiện diện của sao lùn trắng – tàn dư của các ngôi sao giống Mặt Trời – nên Loki trở thành ứng viên phù hợp nhất.
Việc thiếu vắng sao lùn trắng trong nhóm 20 ngôi sao này cho thấy thiên hà mẹ của chúng đã bị phá hủy trước khi kịp tạo ra các tàn dư sao này. Thông thường, sao lùn trắng cần hàng tỷ năm để hình thành, do đó Loki có thể đã bị sáp nhập rất nhanh chóng. Phát hiện này cung cấp những mảnh ghép quan trọng để tái dựng lại cấu trúc và lịch sử của các thiên hà cổ đại. Những ngôi sao nghèo kim loại đóng vai trò như những “nhân chứng” lịch sử giúp con người nhìn ngược về quá khứ hàng tỷ năm của vũ trụ.
Dù đã có những bằng chứng ban đầu đầy hứa hẹn, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng số lượng mẫu nghiên cứu hiện vẫn còn khá khiêm tốn. Để khẳng định chắc chắn sự tồn tại của Loki và tái dựng chi tiết cấu trúc của nó, giới thiên văn cần thu thập thêm nhiều dữ liệu hơn từ các cuộc khảo sát bầu trời trong tương lai. Hành trình giải mã những bí ẩn nằm sâu trong lòng Dải Ngân Hà vẫn đang tiếp diễn với sự hỗ trợ của các công nghệ quan sát hiện đại. Những khám phá như Loki một lần nữa chứng minh vũ trụ luôn chứa đựng những sự thật bất ngờ nằm ngay trong tầm mắt của con người.
Theo: Báo Dân trí
