THANH HÓA – Đền thờ Nguyễn Văn Nghi tại phường Đông Tiến là di tích lịch sử cấp quốc gia, lưu giữ dấu ấn của vị đại thần từng làm thầy dạy hai đời vua triều Hậu Lê cùng quần thể kiến trúc hơn 400 năm tuổi.
- Xe tải lao xuống vực sâu ở Sơn La làm hai người tử vong
- Mỹ không kích Iran tại eo biển Hormuz sau vụ tàu hàng bị tấn công
- Thanh sát hạt nhân Iran: Mỹ cảnh báo đưa ra quyết định mới
Theo sử sách, Nguyễn Văn Nghi sinh năm 1515 trong một gia đình khoa bảng, cha và anh đều giữ trọng trách trong triều đình. Năm Giáp Dần 1554, dưới triều vua Lê Trung Tông, ông đỗ Nhất giáp và được Trịnh Kiểm giao giữ chức Hiệu lý Viện Hàn lâm nhờ sự liêm chính và trọng khuôn phép.
Năm 1556, khi vua Lê Anh Tông lên ngôi, Nguyễn Văn Nghi được triệu vào cung dạy học và tiếp tục được trọng dụng trong nhiều chức vụ quan trọng, từ Cấp sự bộ Khoa, quản lý tài chính đến Tả Thị lang Bộ Binh và Tống ký lục Chính dinh. Đến năm 1580, dưới triều vua Lê Thế Tông, ông giữ chức Tả Thị lang Bộ Lại, vào hầu tại điện Kính Diên, kiêm Học sĩ Đông các và tiếp tục được mời làm thầy khi nhà vua còn nhỏ tuổi.
Sau khi qua đời năm 1584, Nguyễn Văn Nghi được nhà vua truy tặng chức Thượng thư Bộ Công và gia phong Thái Bảo. Đền thờ ông được xây dựng từ năm 1617 dưới triều vua Lê Kính Tông, đến năm 1628 được người con trai thứ hai là Binh bộ Thượng thư, Đăng Quận công Nguyễn Khải mở rộng quy mô kiến trúc.
Quần thể đền thờ và lăng mộ có diện tích khoảng 38.000m², trong đó khu thành nội rộng khoảng 16.000m², được bố trí theo kiểu “nội công, ngoại quốc” với hai vòng thành đất và thành đá khép kín. Bên trong là hệ thống kiến trúc gỗ mang các dạng chữ “Công”, “Tam”, “Nhị” và “Nhất”, phản ánh nghệ thuật kiến trúc thời Hậu Lê.
Con đường từ thành ngoại vào khu nội viên được lát đá tảng, hai bên đặt tượng chó đá, ngựa đá, voi đá cùng tượng thần hộ pháp. Hai tấm bia đá lớn đặt đối xứng ở lối vào, trong đó một bia được chế tác từ nguyên một khối đá với hoa văn và chữ khắc tinh xảo, còn trong khuôn viên vẫn lưu giữ một giếng cổ có nhiều họa tiết trang trí.
Cổng đá mái vòm mang ba chữ “Tướng công môn” mở vào khu thành nội, nơi tường thành bằng đá cao gần 2m, rộng khoảng 1,5m và kéo dài gần 1km bao quanh toàn bộ khu đền. Tuy nhiên, theo thông tin từ di tích, do nhiều nguyên nhân, một phần tường thành từng bị tháo dỡ để làm cầu và cống, khiến một số hạng mục bị thất lạc theo thời gian.
Mới đây, UBND tỉnh Thanh Hóa đã phê duyệt Dự án khai quật khảo cổ tổng thể Di tích lịch sử – văn hóa, kiến trúc nghệ thuật đền thờ Nguyễn Văn Nghi với tổng mức đầu tư gần 8,8 tỷ đồng. Dự án hướng tới việc bổ sung cơ sở khoa học để xác định đầy đủ giá trị, quy mô, cấu trúc và các yếu tố liên quan của di tích, làm nền tảng cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị của quần thể di tích trong thời gian
Nguyên Hương (Tổng hợp)
