Tổng thống Trump nêu phương án tái thiết Iran trị giá 1.000 tỷ USD nhưng kèm điều kiện Washington sẽ nắm giữ một nửa lượng dầu mỏ của Tehran.
- Trực thăng Apache bị Iran bắn rơi gây thiệt hại hàng chục triệu USD
- Iran- Israel ngừng tấn công sau đợt leo thang mới
- Trump và màn đối đầu nảy lửa trong cuộc phỏng vấn tại Wisconsin
Tái thiết hạ tầng Iran bằng nguồn tiền từ năng lượng
Ngày 09/6, Tổng thống Donald Trump đã công khai đề xuất một kế hoạch đầu tư quy mô lớn vào Iran trong cuộc phỏng vấn với ABC News. Ông nhận định cơ sở hạ tầng của quốc gia này bao gồm cầu đường, công trình công cộng và hệ thống điện cần được xây dựng lại hoàn toàn với chi phí ước tính khoảng 1.000 tỷ USD. Nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định Washington có thể tham gia trực tiếp vào quá trình giúp đỡ Iran phục hồi, tạo ra một sự thay đổi lớn trong quan hệ song phương vốn đã bị đóng băng suốt nhiều thập kỷ qua.
Ông Trump ví kế hoạch này như một chương trình Marshall dành cho Iran nhưng đi kèm với một điều kiện kinh tế cụ thể là lấy một nửa trữ lượng dầu mỏ của nước này. Đây là cách tiếp cận mang tính thực dụng nhằm đảm bảo Mỹ thu được lợi ích từ việc hỗ trợ tái thiết. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định rằng Tehran gần như chắc chắn sẽ phản đối đề xuất này vì nó đe dọa đến quyền kiểm soát tài nguyên quốc gia. Dù Iran đang rất cần nguồn tài chính để vượt qua khó khăn do các lệnh trừng phạt, việc trao quyền kiểm soát dầu cho Mỹ vẫn là một rào cản quá lớn.
Hiện nay, hai nước đã không có quan hệ ngoại giao trong gần 50 năm và nền kinh tế Iran vẫn đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ các lệnh trừng phạt của Mỹ. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ phải giải quyết những trở ngại lớn này trước khi tính đến chuyện hợp tác xây dựng. Theo giới quan sát, đề xuất của ông Trump mới chỉ dừng lại ở mức độ ý tưởng và cần rất nhiều thời gian cũng như các bước đàm phán cụ thể để có thể trở thành hiện thực, nhất là khi lòng tin giữa hai bên vẫn đang ở mức rất thấp.
Căng thẳng tại khu vực và phản ứng của Israel
Ở một diễn biến khác, các nguồn tin từ Tel Aviv cho thấy Israel đang lo ngại về khả năng phải đối đầu với Iran mà không có sự hậu thuẫn từ Mỹ. Thủ tướng Benjamin Netanyahu được cho là đã cảnh báo trong một cuộc họp nội các rằng Israel có thể tấn công đơn phương bất kể giá giá nào nếu thấy cần thiết. Ông nhấn mạnh rằng Tel Aviv không muốn xung đột nhưng họ có đủ khả năng hành động độc lập để bảo vệ an ninh của chính mình trong trường hợp Washington ưu tiên các giải pháp ngoại giao với phía Tehran.
Trong các cuộc điện đàm với ông Netanyahu, Tổng thống Trump đề nghị Israel cần có sự phản ứng kiềm chế đối với Iran. Ông cho biết Mỹ đang tiến rất gần đến việc đạt được một thỏa thuận hòa bình với Tehran và không mong muốn có sự leo thang căng thẳng nào từ phía đồng minh. Israel lo ngại rằng ông Trump có thể phản đối ngay cả những hành động quân sự mang tính biểu tượng của họ nếu điều đó gây cản trở cho tiến trình ngoại giao mà Mỹ đang thúc đẩy, đặt Tel Aviv vào thế khó trong chiến lược phòng thủ khu vực.
Bên cạnh đó, các nguồn tin từ Jerusalem Post tiết lộ ông Trump đã cảnh báo ông Netanyahu rằng nếu xung đột leo thang thành chiến tranh toàn diện, Israel sẽ phải tự mình đối đầu với Iran. Phó Tổng thống JD Vance cũng nhấn mạnh rằng các thỏa thuận của Mỹ trước hết phải phục vụ lợi ích của Washington, ngay cả khi điều đó không làm hài lòng Israel. Những thông điệp này cho thấy một sự thay đổi trong cách tiếp cận của Mỹ, buộc Israel phải cân nhắc kỹ lưỡng các bước đi quân sự của mình để tránh rơi vào tình trạng bị cô lập hoàn toàn.
Đỗ Vân (tổng hợp)
