Tại Thái Nguyên, những người làm chè ở các làng nghề đang tiếp tục gìn giữ kinh nghiệm sản xuất qua nhiều thế hệ, đồng thời đổi mới cách chế biến, nâng cao giá trị sản phẩm và tạo thêm sinh kế cho người dân.
- Lớp học nghề mở thêm hướng sinh kế cho lao động dân tộc thiểu số
- Giáo viên bị truy tố sau khi đồng nghiệp công khai clip đánh trẻ
- Gia đình tìm cô gái 20 tuổi ở Thanh Hóa mất liên lạc hơn 5 tháng
Ngày 27/10/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 2889/QĐ-BVHTTDL, ghi danh “Tri thức trồng và chế biến chè Thái Nguyên” vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Sự ghi nhận này diễn ra trong bối cảnh nghề chè tại nhiều địa phương đang được duy trì bằng cả kinh nghiệm truyền thống và những phương thức sản xuất mới.
Mỗi vùng chè ở Thái Nguyên có cách lựa chọn giống, chăm sóc, thu hái và chế biến riêng. Những kinh nghiệm ấy được người dân tích lũy qua nhiều thế hệ, điều chỉnh theo điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu để tạo nên hương vị đặc trưng của từng vùng.
Việc ghi danh di sản được thực hiện tại 5 địa bàn gồm Tân Cương, La Bằng, Đồng Hỷ, Vô Tranh và Đồng Phúc. Đây không chỉ là sự ghi nhận những tri thức nghề được cộng đồng gìn giữ, mà còn khẳng định vai trò của người dân trong thực hành và trao truyền kỹ thuật trồng, chế biến chè.
Tại xóm Chính Bình, xã Phú Lương, nghề chè đã trở thành công việc gắn bó với nhiều gia đình. Làng nghề có hơn 90 hộ tham gia, với khoảng 70ha chè cho thu hoạch. Được công nhận là làng nghề vào cuối năm 2014, người dân vẫn duy trì những kinh nghiệm sản xuất được truyền lại, đồng thời cải tiến quy trình chế biến để nâng cao chất lượng sản phẩm.
“Gia đình tôi nhiều đời gắn bó với nghề chè. Những kinh nghiệm từ trồng, chăm sóc và chế biến chè được thế hệ trước truyền lại và gìn giữ đến hôm nay” – ông Nguyễn Văn Vinh, người dân xóm Chính Bình, chia sẻ.
Ở xã Đồng Phúc, nghề chế biến chè Shan tuyết cũng được tiếp nối qua nhiều thế hệ. Làng nghề có trên 300ha chè cho thu hoạch, gần 1.000 lao động trực tiếp tham gia trồng và chế biến. Sản phẩm chè Shan tuyết Bằng Phúc đạt OCOP 4 sao, doanh thu của làng nghề trong hai năm gần đây đạt khoảng 31 tỷ đồng.
Những con số tại Chính Bình và Đồng Phúc cho thấy nghề chè không chỉ lưu giữ bản sắc của mỗi vùng quê mà còn mang lại việc làm, thu nhập cho người dân. Từ nền tảng đó, việc nâng cao chất lượng sản phẩm, kết nối tiêu thụ và khai thác giá trị cảnh quan, văn hóa đang trở thành hướng đi để các làng nghề có thêm cơ hội phát triển.
Theo báo cáo về tình hình phát triển làng nghề của tỉnh, Thái Nguyên hiện có 288 làng nghề, trong đó 264 làng nghề sản xuất, chế biến chè, thu hút hơn 34.000 lao động. Toàn tỉnh có hơn 22.500ha chè, sản lượng chè búp tươi năm 2026 ước đạt 278.000 tấn.
Diện tích chè sản xuất theo tiêu chuẩn GAP và hữu cơ chiếm trên 30%. Hơn 200 sản phẩm chè, trà đạt OCOP từ 3 đến 5 sao, trong đó có 6 sản phẩm đạt 5 sao.
Để nâng cao giá trị sản phẩm, các địa phương đang vận động người dân cải tạo diện tích chè già cỗi, thay thế bằng giống mới có năng suất và chất lượng cao. Việc áp dụng quy trình sản xuất an toàn, đưa máy móc vào chế biến cũng được chú trọng nhằm giảm sức lao động, cải thiện chất lượng và đáp ứng yêu cầu thị trường.
Ông Vũ Văn Phán, Chủ tịch Hội Chè tỉnh, cho biết: Chúng tôi vận động người dân tập trung cải tạo những diện tích chè già cỗi, thay thế bằng các giống chè mới có năng suất, chất lượng cao, đồng thời đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ kỹ thuật trong sản xuất.
Sự chuyển đổi này được thể hiện tại làng nghề chè Minh Thắng, xã Phú Thịnh. Với gần 30ha vùng nguyên liệu, toàn bộ hộ dân trong làng tham gia trồng và chế biến chè. Khoảng 30 cơ sở chế biến hoạt động thường xuyên, góp phần duy trì sản xuất và tạo việc làm tại địa phương.
Máy móc được đưa vào một số công đoạn giúp người dân giảm sức lao động, tăng năng suất. Tuy nhiên, kinh nghiệm chế biến vẫn được chú trọng để giữ hương vị đặc trưng của sản phẩm. Người dân cũng từng bước thay thế giống chè cũ bằng những giống có chất lượng tốt hơn.
Hiện hơn 20ha chè tại làng nghề được đầu tư hệ thống tưới tiết kiệm. Tổ sản xuất chè VietGAP được thành lập nhằm hướng tới chuẩn hóa quy trình chăm sóc và chế biến. Nhờ những thay đổi này, doanh thu từ chè của làng nghề trong những năm gần đây đạt khoảng 11-12 tỷ đồng/năm.
Từ những thay đổi tại từng hộ sản xuất, yêu cầu đặt ra là tạo sự chuyển biến đồng bộ về kỹ thuật, chất lượng và khả năng tiêu thụ. Các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư thiết bị, cải thiện hạ tầng và quảng bá sản phẩm vì thế có ý nghĩa thiết thực đối với quá trình phát triển làng nghề.
Nghị quyết số 52/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh quy định hỗ trợ 80% chi phí tổ chức lớp truyền nghề, với mức tối đa 25 triệu đồng/lớp. Mỗi làng nghề được hỗ trợ 40 triệu đồng, trong khi làng nghề truyền thống được hỗ trợ 50 triệu đồng để đầu tư, nâng cấp hạ tầng và quảng bá.
Chính sách còn dành hỗ trợ cho các cơ sở phải di dời hoạt động ngành nghề nông thôn ra khỏi khu dân cư theo quy hoạch. Đây là những điều kiện giúp người làm nghề có thêm nguồn lực duy trì sản xuất, cải thiện cơ sở vật chất và từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh sản xuất, kết nối làng nghề với hoạt động du lịch cũng mở ra hướng khai thác những giá trị sẵn có của vùng chè. Tại Tân Cương, La Bằng và Đồng Phúc, cảnh quan vùng nguyên liệu, không gian sản xuất cùng văn hóa thưởng trà có thể trở thành điểm nhấn trong các chương trình du lịch trải nghiệm và du lịch cộng đồng.
Khi du khách có thêm cơ hội tìm hiểu quy trình làm chè, thưởng thức sản phẩm và trải nghiệm đời sống tại vùng nguyên liệu, người dân cũng có điều kiện mở rộng hoạt động dịch vụ bên cạnh nghề sản xuất truyền thống.
Gìn giữ nghề chè vì thế không chỉ là bảo tồn những kỹ thuật canh tác, chế biến đã có từ lâu đời. Đó còn là quá trình để tri thức của người làm nghề tiếp tục được trao truyền, thích ứng với yêu cầu mới và tạo ra giá trị kinh tế.
Khi sản phẩm có chất lượng, thị trường tiêu thụ được mở rộng và người dân có thêm thu nhập, những làng nghề chè sẽ có điều kiện duy trì sức sống qua nhiều thế hệ. Trong hành trình ấy, kinh nghiệm của người đi trước vẫn là nền tảng để các vùng chè Thái Nguyên tiếp tục phát triển.
Nguyên Hương (tổng hợp)
