Sét kỳ lạ không chỉ là tia chớp xé toạc bầu trời mà còn tồn tại dưới nhiều hình thái hiếm gặp, đến nay khoa học vẫn chưa giải mã trọn vẹn.
Sét hình thành như thế nào và vì sao con người dễ gặp nguy hiểm?
Sét xuất hiện khi điện tích tích tụ trong các đám mây dông đạt ngưỡng cực đại và buộc phải phóng điện qua không khí. Sự va chạm liên tục giữa hạt nước lỏng và tinh thể băng trong luồng khí đối lưu khiến điện tích dần tách biệt, tạo sự chênh lệch lớn. Khi mức chênh lệch đủ mạnh, dòng điện sẽ phóng ra tia sét kèm ánh chớp và tiếng sấm.
Con người nhìn thấy ánh chớp gần như ngay lập tức, trong khi tiếng sấm đến chậm hơn do vận tốc âm thanh thấp hơn ánh sáng. Việc đếm số giây giữa chớp và sấm cho phép ước tính khoảng cách sét đánh, cứ ba giây tương đương khoảng một km. Đáng chú ý, sét không chỉ tồn tại trên Trái Đất mà còn được phát hiện trên sao Hỏa, mở rộng hiểu biết về hiện tượng điện khí trong vũ trụ.
Bên cạnh sét trong mây và sét đánh từ mây xuống đất, khoa học còn ghi nhận nhiều dạng sét hiếm và ngoạn mục. Trong các vụ cháy rừng dữ dội, cột khói khổng lồ có thể tạo ra mây tích nhiệt, sinh ra sét ngay trong đám khói và kích hoạt các đám cháy mới ở khoảng cách xa.
Sét và mối liên hệ phức tạp với biến đổi khí hậu toàn cầu
Ở tầng khí quyển cao, các hiện tượng phát sáng thoáng qua như sprites, blue jets, ELVEs và PIXIES xuất hiện với hình dạng và màu sắc khác nhau. Sprites thường có màu đỏ như sứa phát sáng, blue jets là các cột sáng xanh lam bắn thẳng lên cao, còn ELVEs trông như quầng sáng đỏ lan rộng nhanh chóng. Riêng sét hòn, dù được nhiều người khẳng định từng chứng kiến, vẫn chưa được khoa học xác nhận.
Các cơn dông tạo ra sét thường gắn liền với mây vũ tích, loại mây chứa năng lượng đối lưu rất mạnh. Nghiên cứu cho thấy sự phân bố dông và sét đang thay đổi theo thời gian, phản ánh tác động của biến đổi khí hậu. Không khí ấm hơn có thể giữ nhiều hơi nước hơn, làm gia tăng các cơn dông dữ dội và số lần sét xuất hiện.
Ngược lại, sét khi phóng qua khí quyển lại tạo ra ozone từ nitơ và oxy. Ở tầng cao, ozone góp phần làm Trái Đất ấm lên; ở tầng thấp, nó trở thành chất ô nhiễm ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Dù không phải nguyên nhân chính của nóng lên toàn cầu, sét vẫn được xem là yếu tố quan trọng cần được đưa vào các mô hình khí hậu tương lai.
Theo: Science Alert
