Eo biển Hormuz – Tàu lặn không người lái Dive-LD của Mỹ được Iran tuyên bố tịch thu gần như nguyên vẹn, trong khi Washington xác nhận một phương tiện cùng loại gặp trục trặc khi khảo sát vùng biển để hỗ trợ tác chiến.
- Ba dự án tại Thái Nguyên chấm dứt hoạt động sau nhiều năm
- Người bán chè tự học 5 thứ tiếng để giao tiếp với du khách Hội An
- Cuộc gặp để làm hòa nhưng cuối cùng án mạng xảy ra
Ngày 8/9, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đã chặn bắt và thu giữ Dive-LD sau một chiến dịch tác chiến và tình báo mà lực lượng này mô tả là phức tạp. Phía Mỹ xác nhận một tàu lặn không người lái do lực lượng Mỹ vận hành gặp sự cố trong lúc khảo sát các vùng biển ở khu vực Trung Đông, nhưng CENTCOM chưa xác nhận đó có phải chiếc bị Iran thu giữ hay không.
IRGC cho biết phương tiện được thu giữ trong tình trạng gần như nguyên vẹn và gọi đây là “một trong những tàu lặn không người lái thông minh và hiện đại nhất” mà Mỹ đưa tới eo biển Hormuz. Trong khi đó, Đại tá Tim Hawkins, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), nói phương tiện Mỹ gặp trục trặc khi thực hiện nhiệm vụ khảo sát nhằm hỗ trợ hoạt động tác chiến.
Ông Hawkins khẳng định tàu lặn là “thiết bị đời cũ, không thu thập dữ liệu nhạy cảm, không mang theo hệ thống định vị thủy âm và radar bí mật”. Tuy nhiên, ông không nói rõ phương tiện được Mỹ xác nhận gặp sự cố có chính là Dive-LD mà Iran tuyên bố đã tịch thu hay không.
Anduril, công ty chế tạo Dive-LD, lúc đầu không bình luận về vụ việc và đề nghị chuyển câu hỏi cho CENTCOM. Sau đó, doanh nghiệp này xác nhận một chiếc Dive-LD đã mất tích trong lúc hoạt động tại Trung Đông.
“Dive-LD là hệ thống tự hành có thể tiêu hao, đồng nghĩa phương tiện được thiết kế để hoạt động trong môi trường nguy hiểm và các tổn thất đều nằm trong dự tính. Dive-LD giúp quân nhân tránh xa những khu vực rủi ro nhất khi tác chiến trong lòng biển”, phát ngôn viên Anduril cho biết.
Theo doanh nghiệp, Dive-LD đã có “hàng nghìn giờ hoạt động trong các chiến dịch kéo dài nhiều tháng” tại Trung Đông. Việc mất một phương tiện vì thế được đặt trong chính cách Anduril mô tả về thiết kế của nó: chấp nhận khả năng tổn thất để đưa con người ra khỏi những khu vực nguy hiểm dưới biển.
Dive-LD thuộc nhóm tàu lặn không người lái cỡ lớn (UUV), dài 5,8 m, đường kính 1,2 m và nặng gần 3 tấn. Phương tiện được thiết kế cho những nhiệm vụ dài ngày ở vùng biển sâu, có thể tự vận hành liên tục 10 ngày và đạt độ sâu tối đa 6.000 m.
Một đặc điểm của Dive-LD nằm ở lớp vỏ ngoài được chế tạo bằng công nghệ in 3D. Cách làm này cho phép cấu hình phương tiện nhanh hơn và với chi phí thấp hơn.
Dive-LD được phát triển ban đầu bởi Dive Technologies, công ty thành lập năm 2018 và được Anduril mua lại năm 2022. Tháng 4/2025, Anduril bàn giao chiếc Dive-LD đầu tiên cho Đơn vị Vận hành Tàu lặn không người lái số 1 (UUVGRU-1) của hải quân Mỹ; số lượng phương tiện loại này hiện có trong biên chế quân đội Mỹ chưa được công bố.
Thiết kế mô-đun khiến Dive-LD có thể được cấu hình cho nhiều nhiệm vụ. Theo Anduril, phương tiện có thể phục vụ thu thập thông tin về môi trường tác chiến (IPOE), tình báo, giám sát và trinh sát (ISR), chống thủy lôi, tác chiến chống ngầm và lập bản đồ đáy biển độ phân giải cao.
Eo biển Hormuz là một trong những nơi UUV đã được quân đội Mỹ sử dụng cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi, theo thông tin từng được các quan chức Mỹ công bố. Các phương tiện như vậy có thể dùng thủy âm, camera và cảm biến để phát hiện, định vị thủy lôi, qua đó cho phép lực lượng vận hành giữ khoảng cách với nguy cơ dưới nước.
Thời gian hoạt động liên tục tới 10 ngày cũng mở ra khả năng triển khai Dive-LD từ tàu căn cứ nổi viễn chinh bên ngoài eo biển Hormuz hoặc từ các cảng của đồng minh, đối tác Mỹ tại Trung Đông. Nếu chiếc Dive-LD bị Iran thu giữ thực sự đang thực hiện nhiệm vụ ở khu vực này, các khả năng nói trên cho thấy phương tiện có thể đảm nhận nhiều công việc khác nhau dưới mặt nước.
Một trong số đó là khảo sát và lập bản đồ đáy biển. Dữ liệu thu được có thể giúp xác định những vùng đủ sâu để tàu hàng lớn đi qua an toàn, trong bối cảnh Mỹ hỗ trợ tàu thương mại ra vào vùng Vịnh theo tuyến hàng hải gần bờ biển Oman.
IPOE và ISR trên mặt nước cũng như dưới biển còn được sử dụng để phục vụ hoạt động tác chiến của quân đội Mỹ tại Trung Đông. Bài gốc dẫn các hoạt động như tấn công tàu dầu và giám sát những cảng nằm trong vùng phong tỏa do Washington áp đặt như một phần bối cảnh sử dụng các năng lực này.
Joseph Trevithick, biên tập viên chuyên trang quân sự War Zone, cho rằng việc triển khai Dive-LD tại Trung Đông cho phép Mỹ kiểm nghiệm năng lực UUV trong điều kiện thực tế và xây dựng chiến thuật, quy trình vận hành cho những cuộc xung đột cường độ cao trong tương lai.
“Dù được thiết kế theo hướng có thể chấp nhận tổn thất khi hoạt động, Dive-LD vẫn là hệ thống hiện đại, tiên tiến mà quân đội Mỹ đang vận hành”, Trevithick nhận định. Ông cho rằng việc Iran thu được một chiếc Dive-LD nguyên vẹn đáng chú ý, dù thiết kế của phương tiện không phải mới và được cho là không mang thiết bị nhạy cảm.
Dive-LD cũng có ý nghĩa đối với hướng phát triển UUV tiếp theo của Anduril. Phương tiện này là nền tảng để công ty phát triển Ghost Shark, mẫu UUV cỡ lớn được quân sự hóa từ Dive-XL, dòng sản phẩm kế tiếp Dive-LD.
Điều chưa rõ là nhiệm vụ cụ thể của chiếc Dive-LD trước khi mất tích. Những khả năng được đặt ra gồm rà phá thủy lôi, khảo sát đáy biển, thu thập thông tin môi trường tác chiến hoặc thực hiện các nhiệm vụ tình báo, giám sát và trinh sát.
Trevithick lưu ý rằng chưa rõ quân đội Mỹ đã tìm kiếm phương tiện như thế nào sau khi mất dấu. Nhưng việc chiếc tàu lặn không bị phá hủy trước hoặc trong lúc Iran trục vớt cho thấy lực lượng Mỹ đã mất hoàn toàn khả năng kiểm soát phương tiện này.
Minh Tuấn (tổng hợp)
