Có những lần ngồi xuống với một chén trà, ta cố gắng chú ý hơn một chút. Nhấp một ngụm, giữ lại vài giây, chờ xem có mùi gì thoảng qua, có vị gì đọng lại.
Nhưng rồi mọi thứ trôi qua khá nhanh. Không rõ hương, không rõ vị, không có điều gì nổi bật để gọi tên. Trạng thái ấy dễ làm người uống nghĩ rằng mình đang “thiếu” điều gì đó. Có thể do trà không ngon, có thể do cách pha chưa đúng, hoặc do bản thân chưa đủ tinh ý. Nhưng cũng có thể, đó chỉ là một trong nhiều khả năng rất bình thường của việc uống trà.
Khi chén trà trôi qua khá lặng lẽ
Không phải lúc nào một chén trà cũng mang lại cảm giác rõ ràng. Có những buổi uống, mọi thứ diễn ra như một thói quen: rót nước, nâng chén, uống hết. Không có tầng hương để phân biệt, không có vị chát – ngọt chuyển tiếp đủ mạnh để được nhận ra. Chỉ là một cảm giác ấm đi qua cổ họng rồi tan dần.
Sự “không rõ” này thường khiến ta bối rối, nhất là khi đã nghe nhiều về việc nhận diện hương, phân biệt hậu vị hay ghi nhớ cảm giác. Khi không thấy gì đặc biệt, người uống dễ nghĩ rằng mình chưa đủ tinh tế. Nhưng cũng có thể, hôm đó chén trà đơn giản chỉ là như vậy. Không phải lúc nào trà cũng mang đến một điểm nhấn rõ rệt.
Trong một cách tiếp cận thẩm trà chậm, việc ghi nhận cảm giác khi uống trà không đồng nghĩa với việc phải luôn tìm ra điều gì đó cụ thể. Ghi nhận cũng bao gồm cả việc thừa nhận rằng: hôm nay mình không thấy gì rõ ràng. Và sự thừa nhận ấy không mang nghĩa thất bại.
Khi đã thử chú ý hơn nhưng cảm giác vẫn mờ
Có người sau vài lần “không cảm được gì” đã thử thay đổi cách uống. Họ uống chậm hơn, giữ trà trong miệng lâu hơn, tập trung vào hơi thở và cảm giác trên đầu lưỡi. Nhưng rồi kết quả vẫn vậy: không có mùi nào đủ rõ để gọi tên, không có vị nào nổi bật để ghi nhớ.
Trạng thái này không hiếm. Ngay cả khi đã chủ động thay đổi nhịp uống, cảm vị vẫn có thể khá lặng lẽ. Điều đó từng được đặt ra trong bài Uống trà chậm có thật sự giúp cảm vị rõ hơn không, nơi sự chậm đôi khi làm vị hiện lên rõ hơn, nhưng cũng có những lần không tạo ra khác biệt đáng kể. Tốc độ và mức độ chú ý không phải lúc nào cũng quyết định được trải nghiệm.
Có thể hôm đó trà nhẹ thật. Có thể vị giác đang mệt. Cũng có thể tâm trí đang bận một điều khác. Nhưng thay vì truy tìm nguyên nhân, ta chỉ cần ghi nhận rằng: đã có một lần uống như vậy. Không rõ ràng, không nổi bật, nhưng vẫn là một lần uống trọn vẹn.
Khi không cảm nhận được gì cũng là một trạng thái hợp lệ
Có một áp lực rất nhẹ nhưng âm thầm tồn tại: đã uống trà thì phải cảm được điều gì đó. Phải thấy chát, phải nhận ra ngọt, phải phân biệt được khác nhau giữa nước đầu và nước sau. Khi không làm được, người uống dễ thu mình lại, nghĩ rằng mình “chưa tới”.
Nhưng trong một cách tiếp cận thẩm trà chậm, điều được đặt trước không phải là kết quả, mà là sự có mặt. Sự có mặt ấy bao gồm cả những lần rõ ràng lẫn những lần mờ nhạt. Không cảm nhận được gì nổi bật không có nghĩa là không có trải nghiệm. Nó chỉ cho thấy trải nghiệm hôm đó ở mức rất nhẹ.
Khi nhìn như vậy, chén trà không còn là một bài kiểm tra khả năng cảm vị. Nó chỉ là một phần của đời sống. Có hôm vị hiện lên rõ. Có hôm mọi thứ trôi qua khá lặng. Cả hai đều bình thường như nhau.
Ở cuối những lần uống như thế, ta có thể chỉ cần ghi nhận rằng: hôm nay mình không thấy gì rõ ràng. Điều đó không sai, cũng không hiếm. Và biết đâu, chính sự chấp nhận trạng thái ấy lại là bước chuẩn bị nhẹ nhàng trước khi người uống tìm một điểm tựa khác, như trong bài một người uống trà bình thường nên bắt đầu từ đâu, để tiếp tục hành trình mà không mang theo áp lực phải cảm cho đúng.
Khi không rõ ràng cũng là một bước chuẩn bị
Có những lần uống mà sau cùng ta không giữ lại được mùi hay vị nào cụ thể. Nếu nhìn bề ngoài, đó có vẻ là một buổi uống “không thành công”. Nhưng nếu lùi lại một chút, có thể thấy nó vẫn làm được một việc khác: làm quen với sự mờ nhạt mà không vội phủ nhận nó.
Khi không còn cố gắng ép mình phải cảm được điều gì, người uống có thể bắt đầu chú ý đến những thay đổi rất nhỏ: nhiệt độ của nước, cảm giác ấm nơi cổ họng, khoảng lặng sau khi đặt chén xuống. Những điều ấy không phải hương vị theo nghĩa thường nói, nhưng lại là một phần của trải nghiệm.
Có thể phải qua vài lần “không cảm được gì”, ta mới dần nhận ra một khác biệt rất nhẹ ở một lần uống khác. Và cũng có thể, sự khác biệt ấy vẫn không đến ngay. Dù thế nào, trạng thái mờ nhạt không làm hành trình bị gián đoạn. Nó chỉ làm cho nhịp đi chậm lại, để người uống không còn đặt toàn bộ kỳ vọng vào việc phải cảm rõ.
Có những lần uống, không cảm nhận được gì rõ ràng. Điều đó không sai, cũng không hiếm. Nó chỉ là một trạng thái hợp lệ trong quá trình làm quen với trà, trước khi bất kỳ sự rõ ràng nào – nếu có – xuất hiện theo cách tự nhiên của nó.
Đọc trong Thẩm Trà
- Thẩm Trà: Tập Cẩn Vị – nhìn lại trà bằng sự chậm rãi cần thiết
Nơi bắt đầu của cách ghi nhận cảm giác khi uống, trước khi bàn đến rõ hay không rõ. - Uống trà chậm có thật sự giúp cảm vị rõ hơn không
Một ghi nhận đời sống về việc đã thử chậm lại nhưng cảm giác không phải lúc nào cũng thay đổi. - Vì sao người Việt gọi là chè chứ không phải trà (nguồn văn hóa – Khaimo)
Một lát cắt nền văn hóa, đặt chén chè trong bối cảnh quen thuộc của đời sống.
(Các bài “Đọc trong Thẩm Trà” không nhằm trả lời câu hỏi uống sao cho đúng, mà mở ra không gian để mỗi người tự tìm nhịp uống của mình.)
