QUẢNG NGÃI – Chính quyền xã Sơn Tây Hạ cùng các nghệ nhân người Ca Dong đã phục dựng cây đàn nước truyền thống, đưa âm thanh của tre và dòng thác trở thành điểm nhấn văn hóa tại Khu du lịch sinh thái Thác Lụa.
- Thái Nguyên khẩn trương khắc phục sạt lở sau mưa lớn kéo dài
- Công an Hà Tĩnh triệt phá đường dây môi giới mại dâm mang danh hoa hậu
- Cựu điều dưỡng Viện pháp y tâm thần dùng ma túy cùng ‘bệnh nhân’ ở Sầm Sơn
Thông tin được giới thiệu tại điểm du lịch hồ Rà Hách – suối Ruông, nơi cây đàn nước hoạt động hoàn toàn nhờ dòng nước từ Thác Lụa. Việc phục dựng không chỉ góp phần bảo tồn một nhạc cụ dân gian đang dần thất truyền mà còn quảng bá bản sắc văn hóa của cộng đồng Ca Dong.
Bên dòng suối Ruông, tiếng nước hòa cùng âm thanh phát ra từ những ống tre lồ ô tạo nên giai điệu đặc trưng giữa không gian núi rừng. Cây đàn nước dài gần 9 m, gồm gần 40 ống tre có chiều dài khác nhau, được hai nghệ nhân Đinh Văn Trí và Đinh Văn Khoen chế tác theo đề nghị của chính quyền địa phương.
Nguồn nước từ Thác Lụa cao khoảng 300 m được dẫn qua ống tre vào một máng đặt nghiêng. Khi lượng nước đủ lớn, máng tự lật để xả nước rồi trở lại vị trí ban đầu, tạo thành chu trình liên tục kéo và thả dây nối với các ống tre cùng hòn đá đối trọng.
Theo nghệ nhân Đinh Văn Trí, chính lực kéo này khiến các ống tre dao động, va vào nhau và phát ra nhiều cao độ khác nhau. “Chừng nào nước còn chảy thì đàn còn vang. Khi các bộ phận bị lệch, người làm chỉ cần chỉnh lại để đàn tiếp tục chuyển động”, ông Trí nói.
So với trước đây, cây đàn trong lần phục dựng vẫn giữ nguyên nguyên lý vận hành truyền thống nhưng được bổ sung một số chi tiết kim loại để tăng độ bền. Trước kia, toàn bộ cấu tạo của đàn, kể cả máng hứng nước, đều được làm từ tre, vỏ cây hoặc mo cau.
Đối với người Ca Dong, đàn nước không chỉ là nhạc cụ giải trí mà còn gắn bó với đời sống lao động. Những cây đàn thường được đặt gần suối hoặc nương rẫy để tạo âm thanh thư giãn sau giờ làm việc, đồng thời xua đuổi chim thú phá hoại mùa màng.
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, tác giả cuốn Dấu xưa lưng chừng núi – Một vùng bản sắc Ca Dong, cho biết đàn nước có tên gọi Akhung đheak và được ghép từ nhiều ống nứa, lồ ô với kích thước khác nhau. Ngoài giá trị âm nhạc, nhạc cụ này còn gắn với tín ngưỡng khi người Ca Dong tin rằng tiếng đàn giúp thần Rừng, thần Núi và thần Nước vui lòng, phù hộ cho cuộc sống của dân làng.
Theo các nghệ nhân, trong dân gian còn lưu truyền quan niệm tiếng đàn có thể báo hiệu những sự việc trái với luật tục trong cộng đồng. Chính ý nghĩa tâm linh đó khiến đàn nước từng được xem là nhạc cụ linh thiêng và việc chế tác không phải ai cũng thực hiện được.
Người Ca Dong sinh sống lâu đời trên dãy Trường Sơn, tập trung tại Nam Trà My, Bắc Trà My, Sa Thầy, Ngọc Hồi, Kon Plông và các xã thuộc huyện Sơn Tây cũ; riêng Quảng Ngãi hiện có khoảng 20.000 người Ca Dong. Dù nhiều giá trị văn hóa truyền thống vẫn được lưu giữ, không ít làn điệu dân ca và nhạc cụ, trong đó có đàn nước, đang đứng trước nguy cơ mai một.
Ông Cao Quốc Tiến, Bí thư Đảng ủy xã Sơn Tây Hạ, cho biết việc phục dựng gặp nhiều khó khăn vì số người còn nắm kỹ thuật chế tác ngày càng ít. “Địa phương sẽ tiếp tục nghiên cứu, phục dựng đầy đủ hơn để gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Ca Dong”, ông Tiến nói.
Bích Thuỷ (tổng hợp)
