Thanh Hóa – Hợp tác xã Nông dược sống hạnh phúc ở xã Cẩm Thạch đang phát triển vùng dược liệu theo hướng hữu cơ, chế biến thành trà đạt chuẩn OCOP và kết nối với du lịch trải nghiệm.
- Thái Nguyên còn thiếu nhân lực giáo dục trước năm học mới
- Cục CSGT nêu lý do chưa yêu cầu thi lại sau tai nạn
- Những chuyến về quê dang dở sau một đêm định mệnh
Năm 2024, chị Phạm Thị Hậu cùng 7 người trẻ thành lập Hợp tác xã Nông dược sống hạnh phúc, bắt đầu từ những loại cây thuốc quen thuộc với đồng bào Mường ở vùng núi phía Tây Thanh Hóa. Sau thời gian hoàn thiện quy trình sản xuất, hợp tác xã hiện đưa ra thị trường khoảng 10.000 sản phẩm mỗi năm, tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động địa phương.
Từ những luống xạ đen, cà gai leo, giảo cổ lam, hợp tác xã xây dựng vùng nguyên liệu rộng khoảng 5ha theo hướng hữu cơ. Cây được chăm sóc bằng phân bón hữu cơ ủ tự nhiên, không sử dụng thuốc kích thích tăng trưởng và thuốc bảo vệ thực vật hóa học, trong khi cỏ được phát thủ công.
Với chị Hậu, việc trở về quê gắn với mong muốn tìm cách nâng giá trị những cây thuốc vốn đã hiện diện trong đời sống người Mường từ nhiều thế hệ. Từ nhỏ, chị đã quen với những nắm lá thuốc người thân hái trong vườn, ngoài nương về sử dụng, nhưng nhiều loại cây ngày càng ít được quan tâm và thường chỉ được thương lái thu mua dưới dạng nguyên liệu thô với giá thấp.
Câu hỏi về giá trị của những cây thuốc quê nhà trở thành động lực để chị cùng những người trẻ bắt đầu mô hình mới. Thay vì chỉ bán nguyên liệu, họ tìm hiểu sâu hơn về dược liệu, quy trình sản xuất và thị trường để đưa cây thuốc thành những sản phẩm thuận tiện hơn cho người sử dụng.
Chị Hậu tham gia các lớp học về đông y do Hội Đông y tỉnh Thanh Hóa tổ chức, trong khi các thành viên tìm đến những mô hình sản xuất thành công để học hỏi cách trồng, thu hái, sơ chế, bảo quản và kiểm soát chất lượng. Những công thức phối trộn cũng được nghiên cứu, thử nghiệm trước khi hình thành các dòng trà túi lọc như trà xạ đen – cà gai leo, trà giảo cổ lam và trà lạc tiên.
Những ngày đầu, hợp tác xã gặp nhiều khó khăn do vốn ít, nhân lực hạn chế, kinh nghiệm quản lý chưa nhiều và thị trường chưa biết đến sản phẩm. Các thành viên phải mang những hộp trà đầu tiên đến hội chợ, phiên chợ quê để giới thiệu, có những ngày đi cả ngày nhưng chỉ bán được vài hộp trà.
Khó khăn không khiến nhóm dừng lại. Họ tiếp tục điều chỉnh cách làm với niềm tin rằng cây thuốc quê mình có thể tạo ra giá trị nếu được trồng, chế biến và đưa ra thị trường theo một quy trình phù hợp.
Để kiểm soát chất lượng từ đầu vào, hợp tác xã yêu cầu các hộ dân liên kết tuân thủ quy trình sản xuất và chỉ thu mua những nguyên liệu đạt yêu cầu. Dược liệu sau khi thu hái được đưa vào sơ chế trong ngày, từng cành, từng lá được lựa chọn trước khi sấy khô và đóng gói.
“Trà dược liệu là sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe nên mình không thể làm qua loa”, chị Hậu nói.
Công việc tại vùng nguyên liệu cũng đòi hỏi các thành viên thường xuyên theo dõi cây trồng, nhất là trong mùa mưa. Họ phải kiểm tra sâu bệnh, dựng giàn, thoát nước để hạn chế cây bị úng, đồng thời duy trì việc chăm sóc thủ công theo hướng đã đặt ra.
Cách làm này từng bước đưa những cây thuốc có giá trị thấp khi bán thô trở thành sản phẩm hoàn chỉnh. Hiện doanh thu của hợp tác xã đạt khoảng 700 triệu đồng đến 1 tỷ đồng/năm, giá bán sản phẩm từ 70.000 – 120.000 đồng/sản phẩm; trong đó trà xạ đen – cà gai leo Happy Life là một sản phẩm tiêu biểu, được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao.
Từ vùng nguyên liệu đã hình thành, hợp tác xã tiếp tục tính đến hướng kết hợp sản xuất dược liệu với du lịch trải nghiệm. Ý tưởng này xuất hiện sau những lần các nhóm khách từ thành phố tìm đến khu trồng cây, nghe giới thiệu về từng loại dược liệu, tìm hiểu cách trồng, tự tay hái cây rồi thưởng thức trà ngay tại vườn.
Theo chị Hậu, xã Cẩm Thạch có điều kiện để phát triển mô hình khi khí hậu phù hợp với cây dược liệu và khu vực nằm gần những điểm du lịch như suối cá thần Cẩm Lương, Pù Luông. Hợp tác xã dự kiến từng bước xây dựng các vườn dược liệu hữu cơ gắn với trải nghiệm chăm sóc sức khỏe, tìm hiểu văn hóa bản địa và thưởng trà giữa không gian núi rừng.
Nếu được triển khai bài bản, hướng đi này có thể mở thêm việc làm cho người dân từ nhiều khâu. Các hộ tham gia trồng và cung cấp nguyên liệu, người dân địa phương có thể tham gia phục vụ du khách, trong khi sản phẩm từ cây thuốc có thêm một kênh tiêu thụ ngay tại vùng nguyên liệu.
Việc phát triển cây dược liệu cũng gắn với câu chuyện giữ đất, giữ rừng và bảo tồn những giống cây thuốc bản địa cùng tri thức dân gian đang có nguy cơ mai một. Những kinh nghiệm về cây thuốc được truyền qua nhiều thế hệ, khi được chuẩn hóa và đưa vào sản phẩm, có thể trở thành một phần của kinh tế địa phương.
“Nếu chỉ bán trà thì giá trị vẫn còn giới hạn. Nhưng khi kết nối cây dược liệu với trải nghiệm văn hóa, du lịch và lối sống xanh, giá trị sẽ được nâng lên nhiều lần. Trước xu hướng người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe và sản phẩm tự nhiên, mô hình này hứa hẹn mở ra nhiều kỳ vọng”, chị Hậu chia sẻ.
Nguyễn Liên (tổng hợp)
