Hà Nội – Bé trai 2 tuổi ít nói tiếng Việt nhưng thường phát ra những chuỗi âm thanh lạ, khiến gia đình phát hiện con đã xem nhiều nội dung nước ngoài trên YouTube.
- Đề xuất mới về cách tổ chức làn xe trên tuyến vành đai 3
- Miền Bắc bước vào đợt mưa lớn, có nơi trên 500mm
- Dùng tiền giả mua hàng, hai thanh niên bị đề nghị truy tố
Vài tuần gần đây, chị N.T.H. nhận thấy con trai 2 tuổi ít chủ động nói chuyện và thường dùng hành động để thể hiện nhu cầu. Trong khi đó, bé đôi lúc có thể “líu lo” thành đoạn dài với ngữ điệu giống tiếng nước ngoài, sau khi thường xuyên được xem YouTube trong các bữa ăn.
Khi muốn uống nước, lấy đồ chơi hoặc đòi ăn, cậu bé thường kéo tay mẹ, chỉ vào đồ vật hoặc phát ra những âm thanh ngắn. Ở chiều ngược lại, bé có lúc nói liên tục những chuỗi âm thanh mà người lớn trong nhà liên tưởng đến tiếng Anh hoặc tiếng Ả Rập.
Ban đầu, gia đình nghĩ đó chỉ là những âm thanh trẻ tự tạo ra trong giai đoạn bập bẹ. Tuy nhiên, việc này xuất hiện ngày càng thường xuyên, trong khi bé ít trả lời bằng lời khi được hỏi những câu đơn giản bằng tiếng Việt.
Tìm lại thói quen của con, chị H. nhận ra điện thoại gần như có mặt trong mọi bữa ăn. Từ khi bé bắt đầu ăn dặm, mỗi lúc con quấy khóc hoặc không chịu ăn, gia đình thường mở YouTube để bé xem.
“Có điện thoại thì con ngồi yên, ăn nhanh hơn nên lâu dần cả nhà thành quen. Cứ đặt con vào ghế ăn là tôi lại mở máy”, người mẹ kể.
Ban đầu, những video được mở chủ yếu là ca nhạc và hoạt hình dành cho trẻ em bằng tiếng Việt. Sau khi một video kết thúc, YouTube tiếp tục phát nội dung khác, có lúc chuyển sang hoạt hình tiếng Anh hoặc chương trình bằng những ngôn ngữ gia đình không nhận biết.
Có những hôm, chiếc điện thoại vẫn phát liên tục trong lúc người lớn tranh thủ làm việc nhà. Khi kiểm tra lịch sử xem, chị H. phát hiện con đã tiếp xúc với không ít nội dung nước ngoài, trong đó có những đoạn chứa âm thanh và cách phát âm khá giống các chuỗi tiếng bé thường bắt chước.
Lo con gặp vấn đề về phát triển ngôn ngữ, gia đình đưa bé đi khám. Tại Đơn nguyên Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Hà Nội, bác sĩ Bùi Thị Dung cho biết đơn vị tiếp nhận nhiều trẻ 2-5 tuổi có biểu hiện suy giảm ngôn ngữ và bất thường trong giao tiếp.
Một số trẻ sử dụng tiếng Việt rất hạn chế khi trò chuyện với cha mẹ nhưng lại bắt chước âm thanh từ các chương trình nước ngoài. Có trẻ không biết diễn đạt nhu cầu bằng lời, chủ yếu chỉ trỏ hoặc phát ra những âm “ư, a”.
Khi không được đáp ứng mong muốn hoặc bị lấy điện thoại, trẻ có thể la hét, cáu gắt và bùng nổ cảm xúc. Theo bác sĩ Dung, đây là vấn đề được chú ý khi ngày càng nhiều trẻ tiếp xúc với màn hình từ rất sớm.
(Ảnh minh họa: TNM)
Nhịp sống bận rộn và áp lực công việc khiến thời gian cha mẹ trò chuyện, vui chơi cùng con bị thu hẹp. Điện thoại vì thế trở thành cách tiện lợi để trẻ ngồi yên, ăn nhanh hoặc để người lớn có thời gian làm việc.
Có trường hợp trẻ được tiếp xúc với màn hình từ vài tháng đầu sau sinh. Một số phụ huynh cho rằng hình ảnh chuyển động, màu sắc hoặc chương trình trực tuyến có thể giúp kích thích thị giác và trí não của trẻ.
Nhưng khi thiết bị điện tử thay thế lời nói, ánh mắt và hoạt động tương tác giữa trẻ với cha mẹ, trẻ có thể mất đi những cơ hội học ngôn ngữ từ môi trường sống thực tế. Màn hình truyền âm thanh và hình ảnh theo một chiều, còn giao tiếp ngoài đời đòi hỏi trẻ quan sát nét mặt, ánh mắt, chờ lượt nói, trả lời câu hỏi và dùng từ để diễn đạt nhu cầu.
Vì vậy, vấn đề không chỉ nằm ở việc trẻ xem video tiếng Việt hay ngoại ngữ. Khi thiếu sự hướng dẫn của người lớn và tương tác xã hội thực tế, trẻ có thể ngày càng bị cuốn vào thế giới trên màn hình.
Theo bác sĩ Dung, trong thời đại công nghệ, cấm hoàn toàn thiết bị điện tử không phải lúc nào cũng là giải pháp. Điều quan trọng là cha mẹ kiểm soát thời gian, lựa chọn nội dung và đồng hành cùng trẻ khi sử dụng thiết bị.
Phụ huynh cũng không nên để thuật toán tự động quyết định nội dung tiếp theo mà trẻ sẽ xem. Khi trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, ít giao tiếp bằng mắt, chủ yếu dùng hành động thay lời nói, thường lặp lại âm thanh từ video hoặc dễ bùng nổ khi bị lấy thiết bị, cha mẹ không nên đơn thuần cho rằng trẻ “xem nhiều nên biết ngoại ngữ”.
Trẻ cần được đánh giá đầy đủ về ngôn ngữ, giao tiếp, hành vi và sự phát triển để xác định nguyên nhân. Cha mẹ cũng cần chú ý những thay đổi như trẻ ngày càng khép mình, thích ở một mình với thiết bị, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi hoặc xuất hiện biểu hiện liên quan đến mắt.
Với trẻ đã có bất thường về tâm lý, hành vi hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá mức, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và giao tiếp để đưa ra hướng can thiệp phù hợp.
Hoàng Lan (tổng hợp)
