Khối đá ven sông Kôn và cuộc trở về của dấu tích Chăm Pa

Gia Lai – Một khối đá chạm hình chim thần Garuda và rắn thần Naga được phát hiện ven sông Kôn đã được người dân bảo quản, bàn giao cho Bảo tàng tỉnh Gia Lai để tiếp tục xác minh giá trị lịch sử, văn hóa.

Khối đá xuất hiện trong lúc ông Ngô Văn Hiệu điều khiển máy ủi mở đường phục vụ thi công cao tốc Quy Nhơn – Pleiku. Từ một vật thể phủ đầy bùn đất, hiện vật dần lộ ra những đường nét chạm khắc, gợi mở dấu tích của văn hóa Chăm Pa trên vùng đất Gia Lai.

Ngày 10/11, trong quá trình san gạt đất, đá tại thôn Phú Lạc, xã Bình An, tỉnh Gia Lai, ông Hiệu phát hiện máy ủi va trúng một vật thể nằm dưới lớp đất sâu khoảng 70cm. Khu vực này ở ven sông Kôn, cách đập Vân Phong 700m về phía hạ lưu.

Ban đầu, lớp bùn đất phủ bên ngoài khiến ông nghĩ đó chỉ là một khối đá thông thường. Sau khi làm sạch, ông nhận thấy trên bề mặt có nhiều hoa văn được chạm khắc tinh xảo. Hình chim thần Garuda và rắn thần Naga hiện lên trên các mặt đá.

Khối đá được chế tác từ đá cát kết, còn gọi là đá sa thạch, nặng hơn 21kg. Hiện vật dài 41cm, rộng 19cm và cao 21cm. Bốn mặt đều có hoa văn trang trí, trong đó hình chim thần Garuda và rắn thần Naga là những chi tiết nổi bật. Một phần bề mặt phía trên bị mẻ trong quá trình san ủi.

Bảo tàng tỉnh Gia Lai tiếp nhận hiện vật đá do ông Ngô Văn Hiệu (áo đen) bàn giao chiều 16/11. (Ảnh minh họa: TNM)

Sau khi phát hiện, ông Hiệu mang khối đá về bảo quản và liên hệ cơ quan chức năng. Chiều 16/11, Bảo tàng tỉnh Gia Lai tiếp nhận hiện vật từ người dân.

Qua khảo sát ban đầu, các chuyên gia nhận định khối đá có thể là bàn nghiền đá thuộc văn hóa Chăm Pa. Đây là loại hiện vật thường xuất hiện tại các đền tháp Chăm, được sử dụng kết hợp với chày để nghiền nguyên liệu phục vụ nghi lễ, tín ngưỡng.

Tuy nhiên, niên đại của hiện vật hiện chưa được xác định. Những nhận định ban đầu mới dừng ở khả năng nhận diện loại hình, chưa phải kết luận giám định chính thức.

Sau khi tiếp nhận, Bảo tàng tỉnh Gia Lai kiến nghị ngành chức năng thành lập hội đồng giám định. Việc này nhằm xác định loại hình, niên đại, giá trị lịch sử, văn hóa cùng những giá trị liên quan của khối đá.

Căn cứ kết quả giám định, bảo tàng sẽ xem xét thực hiện chế độ khen thưởng đối với ông Hiệu theo quy định.

Khối đá vẫn cần được nghiên cứu để xác định đầy đủ giá trị. Nhưng việc người phát hiện chủ động bảo quản và bàn giao hiện vật đã giúp một dấu tích có khả năng liên quan đến văn hóa Chăm Pa được đưa đến nơi có điều kiện nghiên cứu, lưu giữ phù hợp.

Hoàng Lan (tổng hợp)