Ngải cứu được sử dụng trong nhiều món ăn và phương pháp hỗ trợ điều trị, nhưng một số nhóm người cần thận trọng để tránh gặp rủi ro sức khỏe.
- Vụ án dự án nhà ở Anh Dũng IV: Đề nghị truy tố cựu lãnh đạo
- Hải Phòng xử lý 3 thanh thiếu niên đi xe máy bốc đầu, phạt 13,75 triệu đồng
- Nữ nhân viên y tế tử vong bên quốc lộ 7A qua Nghệ An
Bác sĩ Chu Thị Dung, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, cho biết loại cây này được y học cổ truyền sử dụng để hỗ trợ giải cảm, giảm đau xương khớp và cải thiện giấc ngủ. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào tình trạng bệnh, cách sử dụng và thể trạng mỗi người, trong khi bằng chứng về một số tác dụng vẫn còn hạn chế.
Theo y học cổ truyền, ngải cứu có vị đắng, cay, tính ấm, với các công năng chỉ huyết, trừ hàn thấp, điều kinh và an thai. Dược liệu này thường xuất hiện trong những bài thuốc hoặc phương pháp điều trị các chứng bệnh liên quan đến hàn (lạnh).
Với người bị cảm mạo phong hàn, biểu hiện sợ lạnh, đau đầu và đau mỏi cơ thể, ngải cứu có thể được sử dụng trong phương pháp chườm nhằm làm ấm, hỗ trợ giảm cảm giác khó chịu. Cách sử dụng này cũng được ứng dụng đối với một số trường hợp đau nhức cơ xương khớp, nhất là khi cơn đau tăng lên lúc trời lạnh hoặc đi kèm co cứng cơ.
Bác sĩ Chu Thị Dung giải thích, theo quan niệm y học cổ truyền, tình trạng phong, hàn, thấp xâm nhập có thể khiến kinh lạc tắc trở, làm khí huyết lưu thông không thông suốt. Ngải cứu có tính ấm nên được sử dụng theo nguyên tắc ôn kinh, tán hàn, trừ thấp và thông kinh lạc để hỗ trợ giảm đau.
“Theo y học cổ truyền, đau nhức cơ xương khớp có thể liên quan đến tình trạng phong, hàn, thấp xâm nhập khiến kinh lạc tắc trở, khí huyết lưu thông không thông suốt. Với đặc tính ấm, ngải cứu được sử dụng theo nguyên tắc ôn kinh, tán hàn, trừ thấp và thông kinh lạc để hỗ trợ giảm đau. Có thể hiểu đơn giản rằng việc làm ấm vùng cơ khớp bị đau giúp giảm sự co cứng và tạo cảm giác dễ chịu hơn”, bác sĩ Dung nói.

Dưới góc độ y học hiện đại, tác dụng hỗ trợ giảm đau có thể liên quan đến nhiệt độ khi chườm. Nhiệt giúp giãn mạch tại chỗ, tăng lưu lượng máu và thư giãn cơ, từ đó góp phần làm giảm cảm nhận đau. Bên cạnh đó, ngải cứu chứa tinh dầu cùng các hợp chất thực vật như flavonoid và terpenoid. Một số thành phần đã được nghiên cứu và ghi nhận hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm trong các thử nghiệm, nhưng điều này không đồng nghĩa mọi công dụng của ngải cứu đều đã được chứng minh trên người.
Đối với giấc ngủ, ngải cứu cũng được sử dụng trong một số phương pháp hỗ trợ điều trị mất ngủ theo y học cổ truyền. Hơi ấm từ việc chườm có thể giúp cơ thể thư giãn, giảm đau mỏi và tạo cảm giác dễ chịu, nhưng bằng chứng về tác dụng an thần trực tiếp của ngải cứu, đặc biệt khi uống, hiện vẫn còn hạn chế.
Những công dụng trên không có nghĩa ngải cứu phù hợp với tất cả mọi người. Bác sĩ Dung lưu ý, theo y học cổ truyền, người có thể bệnh âm hư, huyết nhiệt cần thận trọng do ngải cứu có tính ấm; việc sử dụng làm thuốc phải căn cứ vào tình trạng sức khỏe và đặc điểm bệnh lý. Một số nhóm đối tượng cần đặc biệt chú ý khi sử dụng dược liệu này. Người lớn tuổi, nhất là người mắc tiểu đường có biến chứng thần kinh ngoại biên, có nguy cơ bị bỏng khi chườm nóng do khả năng cảm nhận nhiệt độ suy giảm.
Người mắc bệnh gan, thận, bệnh thần kinh hoặc đang sử dụng thuốc điều trị lâu dài nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng ngải cứu dưới dạng thuốc sắc, cao chiết hay tinh dầu. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú cũng không nên tự ý sử dụng ngải cứu với mục đích điều trị. Ngoài ra, người có tiền sử dị ứng với ngải cứu hoặc các loại cây thuộc họ cúc cần tránh sử dụng. Đây là lưu ý quan trọng bởi phản ứng dị ứng có thể xuất hiện ngay cả khi người dùng chỉ tiếp xúc với những sản phẩm từ dược liệu.
“Ngải cứu có nhiều ứng dụng trong y học cổ truyền, nhất là các phương pháp sử dụng nhiệt để hỗ trợ điều trị chứng bệnh liên quan đến lạnh. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào tình trạng bệnh, cách sử dụng và thể trạng từng người. Người dân nên tham khảo ý kiến thầy thuốc trước khi dùng ngải cứu với mục đích điều trị”, bác sĩ Dung lưu ý.
Về cách sử dụng, cần phân biệt rõ ngải cứu làm thực phẩm với việc dùng như một vị thuốc. Những món ăn như trứng ngải cứu, canh ngải cứu có thể được sử dụng với lượng vừa phải, nhưng nếu sắc uống hoặc dùng để điều trị bệnh, người dân cần chú ý liều lượng, thời gian và thể trạng.
Theo tài liệu dược liệu y học cổ truyền được bác sĩ Dung đề cập, liều ngải cứu khô dùng dưới dạng thuốc sắc thường khoảng 6-12 g/ngày. Tuy nhiên, đây không phải mức liều khuyến nghị để mọi người tự áp dụng hằng ngày mà không có chỉ định chuyên môn.
Đối với phương pháp chườm, ngải cứu thường được sao nóng cùng muối, bọc trong túi vải rồi đặt lên vùng cần điều trị. Thời gian chườm theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế thường từ 10-20 phút mỗi lần, thực hiện 1-2 lần/ngày tùy tình trạng bệnh.
Trước khi chườm, người dùng cần kiểm tra nhiệt độ để tránh bỏng và không giữ túi nóng quá lâu tại một vị trí. Đặc biệt, không chườm lên vùng da có vết thương, vùng mất cảm giác, vùng sưng nề sau chấn thương hoặc khi người bệnh đang sốt cao, nhiễm trùng.
Nếu xuất hiện tình trạng nổi mẩn ngứa, đau bụng, buồn nôn, chóng mặt hoặc nóng rát da, cần ngừng sử dụng. Trường hợp có biểu hiện khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc co giật, người bệnh cần được cấp cứu. Đối với những người đau xương khớp kéo dài, khớp sưng nóng đỏ, cảm kèm sốt cao hoặc thường xuyên mất ngủ, việc thăm khám để xác định nguyên nhân vẫn cần được ưu tiên. Ngải cứu chỉ nên được xem là phương pháp hỗ trợ phù hợp trong một số trường hợp, không thay thế chẩn đoán và điều trị y tế.
Nguyễn Liên (tổng hợp)
