Dư luận đặc biệt quan tâm đến kỳ thi vào lớp 10 khi tỷ lệ chọi tăng cao kỷ lục khiến áp lực học tập và tâm lý đè nặng lên học sinh toàn quốc.
- Phạt 7,5 triệu đồng người đàn ông ghép ảnh mặc quân phục công an đăng mạng xã hội
- Sân bay Dubai đóng cửa để chuyển giao sang siêu cảng hàng không mới
- Đồng Nai mở rộng quỹ đất xây nhà ở xã hội cho thuê
Áp lực hạ tầng và con số thực tế về tỷ lệ chọi kỳ thi vào lớp 10
Cuối tháng 5 và đầu tháng 6 năm 2026 ghi nhận không khí thi cử căng thẳng trên khắp các địa phương. Thời tiết nắng nóng gay gắt cũng là lúc các kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 được tổ chức đồng loạt. Tổng Bí thư và Chủ tịch nước Tô Lâm nhận xét kỳ thi này căng thẳng hơn cả thi vào đại học. Đây là nhận định phản ánh đúng thực tế áp lực mà học sinh và gia đình đang gánh chịu hiện nay. Lãnh đạo Đảng và Nhà nước yêu cầu cần có những giải pháp cụ thể để giảm bớt gánh nặng này. Mục tiêu là tránh những tiêu cực và áp lực kinh khủng mỗi khi mùa thi tuyển sinh đến gần. Phát biểu này chạm đến nỗi niềm của hàng triệu gia đình có con em đang trong độ tuổi đến trường. Sức nặng của kỳ thi lớp 10 không chỉ dừng lại ở cá nhân từng thí sinh dự thi. Nó còn mang theo những kỳ vọng và áp lực to lớn từ phía thế hệ người lớn trong xã hội.
Nguyên nhân gốc rễ nằm ở sự mất cân đối giữa hạ tầng giáo dục và tốc độ gia tăng dân số. Tại Hà Nội năm học 2024-2025 thì chỉ tiêu công lập chỉ đáp ứng được khoảng hơn 60% học sinh. Điều này đồng nghĩa với việc gần 40% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở phải tìm hướng đi khác. Các em phải lựa chọn giữa trường tư thục hoặc trung tâm giáo dục thường xuyên và trường nghề. Đây không chỉ là con số thống kê đơn thuần mà là thách thức thực tế đối với các phụ huynh. Tốc độ phát triển trường lớp công lập hiện chưa bắt kịp với nhu cầu thực tế của cư dân đô thị. Nhu cầu về một chỗ học công lập vẫn là bài toán khó giải đối với ngành giáo dục hiện nay. Việc thiếu hụt chỗ học khiến cuộc đua vào lớp 10 trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Nhiều gia đình phải chịu áp lực tài chính lớn khi con em không trúng tuyển vào các trường công.
Mùa tuyển sinh năm 2026 tiếp tục ghi nhận những con số kỷ lục về mức độ cạnh tranh giữa các em. Tại Hà Nội có đến 87 trường công lập ghi nhận tỷ lệ chọi cao hơn hẳn so với năm ngoái. Tại Thành phố Hồ Chí Minh mức cạnh tranh trung bình đạt ngưỡng một thí sinh phải đối đầu với hai phẩy năm bạn khác. Phân khúc các trường chuyên và năng khiếu ghi nhận mức độ đào thải đạt đến ngưỡng cực đoan nhất. Một suất học tại đây đôi khi có đến hơn bảy thí sinh cùng tranh giành quyết liệt hàng ngày. Điểm số cao như 8 hay 9 không còn là tấm vé bảo đảm chắc chắn cho học sinh. Các em buộc phải tham gia vào các lớp học thêm và luyện thi ngày đêm để hy vọng trúng tuyển. Sự cạnh tranh gắt gao này dẫn đến tâm lý lo âu bao trùm lên cộng đồng học sinh và phụ huynh.
Hệ quả của sự quá tải khiến một bộ phận học sinh và gia đình đành chấp nhận bỏ cuộc. Cuộc đua giành ghế trong trường công lập đôi khi dẫn đến những phản ứng tâm lý tiêu cực ở trẻ. Việc học thêm và luyện thi diễn ra liên tục để gia tăng cơ hội trúng tuyển cho mỗi thí sinh. Học sinh phải tập trung tối đa thời gian vào sách vở với hy vọng đạt được điểm số tốt nhất. Sự khốc liệt của kỳ thi đã chạm đến tâm tư của hàng triệu gia đình Việt Nam hiện nay. Mọi nguồn lực tài chính và thời gian của cha mẹ đều dồn vào mục tiêu con em đỗ lớp 10. Tình trạng này đòi hỏi những thay đổi mang tính hệ thống từ phía các cơ quan quản lý giáo dục. Việc cân đối lại chỉ tiêu và hạ tầng là yêu cầu cấp thiết để giảm áp lực mùa thi.
Nguyên nhân từ tâm lý xã hội và giải pháp đổi mới
Áp lực từ sự kỳ vọng và coi trọng thể diện của cha mẹ đóng vai trò không nhỏ hiện nay. Phụ huynh thường đầu tư rất nhiều tiền bạc và thời gian vào việc học hành của con em mình. Họ vô thức kỳ vọng một sự hoàn vốn tương ứng thông qua kết quả trúng tuyển vào trường chuyên. Hình tượng con nhà người ta trở thành thước đo thành tích gây áp lực tâm lý nặng nề. Sự so sánh này vô hình trung triệt tiêu động lực tự thân của việc học tập một cách chân chính. Thay vào đó là nỗi sợ hãi thất bại luôn thường trực trong tâm trí của những đứa trẻ. Thành tích của bạn bè hay con cái đồng nghiệp thường xuyên được đưa ra để làm chuẩn mực so sánh. Điều này khiến học sinh luôn cảm thấy mình phải nỗ lực vượt bậc để làm hài lòng người lớn.
Rào cản lớn nhất đối với việc phân luồng học sinh chính là tâm lý sĩ diện của người lớn. Nhiều phụ huynh ngăn cản quyết liệt khi con cái có mong muốn được theo học tại các trường nghề. Họ cho rằng việc học nghề là không tương xứng với vị thế xã hội của các thành viên gia đình. Có những trẻ có trí thông minh thực hành tốt nhưng lại bị ép buộc theo con đường học thuật. Sự bảo bọc quá mức này đôi khi khiến trẻ không thể tự mình vấp ngã để trưởng thành. Cha mẹ đang lầm tưởng rằng mình yêu thương nhưng thực chất là đang áp đặt kỳ vọng cá nhân. Việc ép buộc trẻ khoác lên mình chiếc áo học thuật quá rộng gây lãng phí tài năng thực tế. Đây là một hình thức giam cầm tâm hồn đứa trẻ trong những tham vọng của người lớn.
Lứa tuổi 15 là giai đoạn quan trọng để trẻ tự vấn về giá trị bản thân trong thế giới. Việc thất bại trong một kỳ thi lớn có thể khiến trẻ tin rằng mình kém cỏi và vô dụng. Nỗ lực học tập bị coi là vô ích nếu kết quả cuối cùng không đạt được nguyện vọng. Nhiều học sinh bắt đầu nảy sinh tâm lý chán ghét việc học ngay từ khi còn rất sớm. Thời gian dành cho phát triển thể chất và nghệ thuật hay giao tiếp xã hội bị cắt giảm triệt để. Đây là sự lãng phí tài năng và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tâm thần của trẻ em. Việc chỉ tập trung vào luyện thi khiến các kỹ năng sống khác không được phát triển đồng đều. Các em đánh mất đi sự hồn nhiên và niềm vui trong hành trình tìm kiếm tri thức mới.
Tuy nhiên những tín hiệu tích cực về sự thay đổi nhận thức đã bắt đầu xuất hiện tại cơ sở. Một số trường học tại Quảng Ninh đã chủ động chuyển đổi sang phương pháp dạy học hiện đại. Việc tăng cường thuyết trình và làm việc nhóm giúp học sinh phát huy tư duy thay vì nhồi nhét. Tại Hà Nội dự án High School Help Kit đã được thành lập bởi các nhóm học sinh chuyên. Dự án này cung cấp tài liệu và tư vấn tâm lý cùng dinh dưỡng cho học sinh lớp 9. Những anh chị đi trước chia sẻ kinh nghiệm giúp đàn em tháo gỡ vướng mắc khi mùa thi về. Các chuyên gia tâm lý và dinh dưỡng cũng tham gia hỗ trợ để đảm bảo sức khỏe cho các em. Những hành động này hướng đến việc xây dựng một môi trường giáo dục nhẹ nhàng hơn trong tương lai.
Theo: Báo Dân trí
