HÀ NỘI – Các chuyên gia y tế cảnh báo tình trạng cô đơn ở người cao tuổi không chỉ ảnh hưởng đến tinh thần mà còn có thể làm bệnh nền diễn tiến nặng hơn, gia tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ, sa sút trí tuệ và nhiều hệ lụy sức khỏe khác.
- Thái Nguyên rút ngắn thủ tục giúp người dân mua nhà ở xã hội
- Phiên chợ sâm Ngọc Linh đầu tiên khai mạc tại Cầu Rồng Đà Nẵng
- Đứng tên sổ đỏ 20 năm, vẫn bị kiện đòi chia đất thừa kế
Những cảnh báo này được các bác sĩ và chuyên gia tâm lý đưa ra sau khi ghi nhận nhiều trường hợp người cao tuổi nhập viện trong bối cảnh sống thiếu kết nối với gia đình và xã hội. Theo các chuyên gia, nếu không được quan tâm đúng mức, trạng thái cô lập kéo dài có thể tạo thành vòng xoáy khiến cả thể chất lẫn tinh thần suy giảm.
Một trong những trường hợp được bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, chia sẻ là cụ bà 75 tuổi nhập viện với huyết áp vượt 180/120 mmHg. Sau khi trò chuyện, bác sĩ nhận thấy người bệnh vẫn tỉnh táo nhưng luôn mang tâm trạng buồn bã vì các con định cư ở nước ngoài và gửi mẹ vào viện dưỡng lão, nơi bà chỉ trông chờ vào vài phút gọi video mỗi ngày.
Ở tuổi 75, người phụ nữ này còn mắc suy tim nhẹ, viêm khớp và huyết áp thường xuyên dao động ở mức cao. Theo bác sĩ, đây là biểu hiện điển hình của hội chứng cô đơn làm kích hoạt bệnh ở người cao tuổi, khiến sức khỏe ngày càng suy giảm. “Khi các chỉ số bất ổn, người già lại càng lo lắng, khiến bệnh nền chuyển biến xấu hơn”, bác sĩ Mạnh phân tích.
Một trường hợp khác là bà Hoa, 69 tuổi, sống cùng gia đình con trai tại Hà Nội nhưng phần lớn thời gian trong ngày chỉ ở nhà một mình. Những khác biệt trong quan điểm sống cùng việc thiếu những cuộc trò chuyện khiến bà dần thu mình, mất ngủ, bỏ bữa và luôn cảm thấy mình trở thành gánh nặng trước khi được bác sĩ chẩn đoán mắc trầm cảm thể nhẹ kèm suy nhược cơ thể nghiêm trọng.
Theo bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, hai trường hợp trên phản ánh rõ việc tâm lý bất ổn có thể kích hoạt nhiều phản ứng sinh học tiêu cực. “Cô đơn như sát thủ thầm lặng, kích hoạt hàng loạt bệnh nền nguy hiểm và đẩy họ vào những vòng xoáy suy sụp cả thể xác lẫn tinh thần“, bác sĩ nói.
Các chuyên gia cho biết khi trạng thái cô đơn kéo dài, cơ thể liên tục chịu căng thẳng, làm tăng hormone cortisol, từ đó góp phần gây tăng huyết áp, thúc đẩy xơ vữa động mạch và làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim. Nghiên cứu của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho thấy cô lập xã hội làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành 29% và nguy cơ đột quỵ 32%.
Không chỉ ảnh hưởng đến hệ tim mạch, người cao tuổi sống cô đơn còn có nguy cơ suy giảm trí nhớ, teo não và giảm khả năng nhận thức nhanh hơn. Báo cáo của Viện Hàn lâm Khoa học, Kỹ thuật và Y học Quốc gia Mỹ (NASEM) cũng xếp tác hại của cô đơn ngang với hút thuốc lá, béo phì và lười vận động, đồng thời cho thấy nguy cơ sa sút trí tuệ (Alzheimer) ở nhóm người sống cô lập cao hơn khoảng 50%.
Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm tham vấn và trị liệu tâm lý Lumos, nhận định người cao tuổi thường cảm thấy mình dần bị tách khỏi đời sống xung quanh. Cảm giác không còn vai trò trong gia đình khiến họ ngại giao tiếp, buông lơi việc chăm sóc bản thân và làm các bệnh nền trở nên nghiêm trọng hơn.
Theo chuyên gia, khi không có người đồng hành, nhiều người cao tuổi dễ hoang mang mỗi khi mắc bệnh và trở thành mục tiêu của các đối tượng lừa đảo hoặc quảng cáo thực phẩm chức năng, thuốc không rõ nguồn gốc. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 73% người Việt từng sử dụng thuốc y học cổ truyền nhưng chỉ 34% mua từ nguồn được cấp phép, trong khi 68% tin rằng thảo dược tự nhiên không gây tác dụng phụ. Khảo sát năm 2023 của Viện Dinh dưỡng và Y học Dự phòng cũng ghi nhận 47% người cao tuổi ở nông thôn sử dụng thuốc xương khớp truyền miệng không rõ nguồn gốc, tăng 15% so với ba năm trước.
Sống một mình còn làm giảm cơ hội được cấp cứu kịp thời trong các tình huống khẩn cấp như đột quỵ, nhồi máu cơ tim hoặc té ngã trong nhà. Theo bác sĩ Mạnh, việc không có người nhắc uống thuốc, theo dõi sức khỏe hay phát hiện dấu hiệu bất thường khiến nhiều trường hợp bỏ lỡ “thời gian vàng” điều trị.
Để hạn chế vòng xoáy cô đơn và bệnh tật ở người cao tuổi, các chuyên gia khuyến nghị gia đình cần phối hợp chăm sóc trên cả ba phương diện y tế, tâm lý và xã hội. Người thân nên duy trì những cuộc trò chuyện thường xuyên, khuyến khích người cao tuổi tham gia hoạt động cộng đồng, theo dõi bệnh nền định kỳ và chủ động tìm đến bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi xuất hiện dấu hiệu trầm cảm, lo âu kéo dài, bỏ ăn, bỏ điều trị hoặc thu mình quá mức.
Bên cạnh đó, chuyên gia cũng khuyến khích gia đình hướng dẫn người cao tuổi sử dụng thiết bị thông minh để kết nối với con cháu và duy trì lịch gọi video đều đặn. “Sự quan tâm sâu sắc, lắng nghe giúp người già giải tỏa tâm lý, từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp và tim mạch”, bác sĩ Mạnh nói.
An Nhiên (tổng hợp)
