TPHCM – Những sinh viên từng đạt điểm học tập tuyệt đối hoặc tốt nghiệp xuất sắc vẫn gặp khó khăn khi tìm việc, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp yêu cầu ứng viên có kỹ năng thực tế và kinh nghiệm làm việc.
- Bà Phạm Mỹ Hạnh bị cáo buộc dùng tiền góp vốn mua nhà đất, xe sang
- Chủ trường mầm non lĩnh án chung thân vì pha sơn vào thức ăn của trẻ
- Cựu Phó Chủ tịch Thanh Hóa Lê Đức Giang hầu tòa ngày 29/10
Hoàng Minh*, thủ khoa đầu ra của một trường đại học công lập hàng đầu về kinh tế tại TPHCM, đạt GPA 4.0/4.0 nhưng liên tiếp nhận thư từ chối khi ứng tuyển. Trường hợp của Minh và Thanh Thanh*, cử nhân ngành Logistics và quản lý chuỗi cung ứng, đặt ra câu hỏi về khoảng cách giữa kết quả học tập và yêu cầu tuyển dụng.
Minh từng tin tấm bằng xuất sắc sẽ giúp mình nhanh chóng tìm được công việc có mức lương tốt. Tuy nhiên, nhiều hồ sơ không nhận được phản hồi, còn những lần ứng tuyển khác kết thúc bằng thư từ chối. “Em nhận được rất nhiều thư từ chối hoặc không phản hồi trong quá trình nộp hồ sơ xin việc. Điều này làm em suy nghĩ rất nhiều và có lúc còn hoài nghi vào năng lực của bản thân”, Minh chia sẻ với phóng viên Dân trí.
Sau những lần không đạt kết quả như mong muốn, Minh nhận ra doanh nghiệp tìm người phù hợp với vị trí tuyển dụng thay vì chỉ căn cứ vào điểm số. Nam thủ khoa bắt đầu xem xét điểm mạnh, điểm yếu của mình để lựa chọn hướng đi nghề nghiệp thích hợp hơn. Những lần muốn bỏ cuộc cũng khiến Minh phải nhìn lại bản thân và học cách đối diện với những con đường mới.
Thanh Thanh, tốt nghiệp xuất sắc ngành Logistics và quản lý chuỗi cung ứng tại một trường đại học tư thục ở TPHCM với GPA 3.84, cũng trải qua hành trình tìm việc nhiều trở ngại. Trong thời gian học, cô liên tiếp nhận học bổng và từng kỳ vọng thành tích này sẽ tạo lợi thế khi bước vào thị trường lao động.
Thực tế không diễn ra như mong đợi. Thanh gửi hồ sơ đến nhiều nơi nhưng chủ yếu nhận lại sự im lặng hoặc những phản hồi cho rằng cô thiếu kỹ năng thực tế. Cô từng làm thu ngân với mức lương 8 triệu đồng/tháng, sau đó nghỉ việc vì áp lực cao trong khi thu nhập thấp. Gia đình phải mua cho Thanh một chiếc xe bán xôi để cô có nguồn thu trong thời gian tìm hướng đi khác.
“Tấm bằng xuất sắc từng là niềm kiêu hãnh của bản thân, gia đình, nay bỗng trở thành một sự mỉa mai đầy chua xót”, Thanh tâm sự. Sau gần 2 năm trải qua nhiều khó khăn, cô chuyển sang làm lễ tân tại một khách sạn để tích lũy kinh nghiệm.
Hai trường hợp này không đại diện cho toàn bộ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc. Tuy nhiên, họ cho thấy điểm số cao không đồng nghĩa với việc người học đã đáp ứng đầy đủ yêu cầu của một công việc cụ thể.
ThS Trịnh Thủy Thu, Giám đốc một công ty giáo dục tại TPHCM, cho biết doanh nghiệp của chị nhận gần 100 hồ sơ chỉ sau 3 ngày đăng tuyển nhân viên văn phòng. Trong số ứng viên có nhiều người tốt nghiệp loại giỏi, xuất sắc, thậm chí là thủ khoa, nhưng hồ sơ thiếu kinh nghiệm và kỹ năng thực tế nên bị loại từ vòng đầu.
Chị Thu còn nêu trường hợp một ứng viên là thủ khoa đầu vào và đầu ra của một trường thuộc nhóm hàng đầu về khoa học xã hội và nhân văn, đồng thời đã có bằng thạc sĩ. Dù kết quả học tập nổi bật, người này vẫn không vượt qua vòng tuyển dụng vì chưa có kinh nghiệm làm việc và thiếu một số kỹ năng cần thiết.
(Ảnh minh họa: TNM)
Trong khi những ứng viên như Minh và Thanh chật vật tìm việc, nhiều trường đại học lại ghi nhận tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi, xuất sắc tăng cao. Tại Đại học Kinh tế Quốc dân, trong đợt trao bằng tháng 8/2026 với hơn 5.700 sinh viên, tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc đạt 51,2%, còn loại giỏi chiếm 36,3%. Tổng cộng, hơn 77% sinh viên đạt loại giỏi trở lên và có 17 người đạt GPA tuyệt đối 4.0.
Theo số liệu nhà trường công bố, nhóm tốt nghiệp khá chiếm 12,3%, trong khi loại trung bình là 0,3%. Năm 2025, tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp giỏi và xuất sắc của trường cũng đạt 88% trong tổng số hơn 6.500 tân cử nhân, riêng loại xuất sắc chiếm gần 50%.
Thống kê giai đoạn 2016-2026 cho thấy trước năm 2020, tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc tại trường chưa năm nào vượt 10%. Từ năm 2021, tỷ lệ này tăng dần, có năm tăng khoảng 10-12 điểm phần trăm so với năm trước. TS Lê Anh Đức, Trưởng ban Đào tạo của trường, lý giải kết quả trên xuất phát từ thang điểm 4, chất lượng đầu vào ngày càng tốt và việc mở rộng ngành học, chương trình đào tạo.
Tại Học viện Tài chính, trong số 3.364 sinh viên đủ điều kiện tốt nghiệp đợt tháng 8, hơn 28% đạt loại xuất sắc và hơn 44% đạt loại giỏi. Tổng tỷ lệ hai nhóm đạt 72,44%. Trường Đại học Ngoại thương cũng ghi nhận tỷ lệ tốt nghiệp xuất sắc khoảng 30% trong nhóm được công bố ở đợt trao bằng đầu năm 2026, chưa tính sinh viên loại giỏi.
Tình trạng tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc cao không chỉ xuất hiện ở các trường kinh tế. Tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TPHCM, trong hơn 2.400 sinh viên được xét tốt nghiệp từ tháng 6 đến tháng 11/2025, tỷ lệ giỏi và xuất sắc đạt 45,1%.
Trong khi đó, Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, có 407 sinh viên tốt nghiệp trong đợt cách đây 2 tháng. Trong số này, 19 sinh viên đạt loại xuất sắc, chiếm gần 5%, và 139 sinh viên đạt loại giỏi, chiếm 34%; tổng tỷ lệ hai nhóm gần 39%.
Kết quả tại Trường Đại học Y Hà Nội lại khác biệt. Theo số liệu được trường công bố, trong đợt tốt nghiệp gần đây với 970 sinh viên, không có người đạt loại xuất sắc; 103 sinh viên tốt nghiệp loại giỏi, tương đương 10,6%. Nhóm khá chiếm khoảng 67,6%, số còn lại đạt trung bình khá và trung bình.
“Các con số thống kê cho thấy không có sự lạm phát tỷ lệ sinh viên giỏi, xuất sắc ở Trường Đại học Y Hà Nội”, TS Đỗ Thanh Hương, Phó Trưởng phòng Quản lý Đào tạo đại học, nói trong lễ tốt nghiệp hệ bác sĩ. Theo thông tin được bài báo dẫn lại, nhiều năm qua, trường không có sinh viên tốt nghiệp loại xuất sắc, còn tỷ lệ loại giỏi duy trì quanh mức 10%.
Sự khác biệt giữa các trường cho thấy tỷ lệ tốt nghiệp cao cần được nhìn trong bối cảnh cách đánh giá, đặc thù đào tạo và kết quả đầu ra. Vấn đề không chỉ nằm ở số lượng bằng giỏi, xuất sắc mà còn ở việc những danh hiệu ấy phản ánh đến đâu năng lực làm việc của người học.
Tại lễ tốt nghiệp, PGS.TS Bùi Đức Thọ, Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, nhắc các tân cử nhân không nên xem điểm số là thước đo duy nhất cho giá trị bản thân. “Bảng điểm đẹp là một khởi đầu đáng tự hào, nhưng chưa phải là điều làm nên giá trị của các em. Ra khỏi cánh cổng trường, sẽ không còn ai hỏi các em đạt GPA bao nhiêu, người ta chỉ nhìn vào những gì các em thực sự làm được”, ông nhắn nhủ.
Theo ông Thọ, bộ máy hành chính tinh gọn cần những cán bộ trẻ có tư duy quản trị hiện đại, biết sử dụng dữ liệu và công nghệ để nâng cao chất lượng phục vụ người dân. Ông khuyến khích sinh viên tiếp tục rèn luyện khả năng thích ứng và xem những thành tích đã đạt được là nền tảng cho chặng đường tiếp theo.
Tại Diễn đàn hợp tác nhà trường – doanh nghiệp năm 2026 do Bộ GD&ĐT tổ chức ngày 28/9, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Lê Quân cũng đặt vấn đề về sự chênh lệch giữa kết quả xếp loại tại trường và đánh giá từ doanh nghiệp. Diễn đàn có chủ đề “Kết nối đặt hàng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho các ngành công nghệ mới nổi”.
“Như vậy phải chăng đánh giá xếp loại của nhà trường đang không phù hợp, tương thích với yêu cầu của doanh nghiệp?”, ông Lê Quân đặt vấn đề. Theo Thứ trưởng, việc đánh giá năng lực sinh viên không thể chỉ dựa vào luận văn hoặc bài bảo vệ tốt nghiệp nếu những hình thức này chưa phản ánh đầy đủ khả năng thực hành.
“Nếu không đánh giá được những năng lực thực hành mà chỉ có một quyển luận văn, chúng ta có 80 trang bảo vệ tốt nghiệp để báo cáo một quá trình thực tập, nó hoàn toàn không đánh giá được thực tế”, ông nói. Thứ trưởng cho rằng các trường cần xác định rõ năng lực thực tế giúp phân biệt sinh viên sau đào tạo, để doanh nghiệp có cơ sở đánh giá ứng viên ngoài tấm bằng và danh hiệu học tập.
“Bằng cấp nhiều, nhưng nhiều khi bằng cấp trên giấy mà sinh viên không làm được việc là rất nguy hiểm. Chúng ta cần phải siết chất lượng lại”, ông nhấn mạnh.
Theo Thứ trưởng, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình xây dựng chuẩn đầu ra, xác định năng lực sinh viên và trao đổi về yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Đây là những vấn đề đặt ra khi tỷ lệ tốt nghiệp giỏi, xuất sắc ở nhiều trường tăng cao nhưng một bộ phận sinh viên vẫn gặp trở ngại trong quá trình tìm việc.
Hoàng Lan (tổng hợp)
