Khu bảo tồn làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải duy trì một cộng đồng gần 200 người cùng sinh sống, làm việc và bảo tồn văn hóa Tày, tạo nên mô hình du lịch cộng đồng được quốc tế ghi nhận.
- 4 dấu hiệu hạch cổ bất thường cần được kiểm tra sớm
- Thuế chống đầu cơ đất: Tiêu chí nào để nhận diện đất bỏ hoang?
- Mưa lớn phủ kín TP.HCM trong giờ tan tầm
Năm 2022, Thái Hải trở thành đại diện đầu tiên của Việt Nam được Tổ chức Du lịch Thế giới công nhận là “Làng du lịch tốt nhất thế giới”. Đây cũng là đại diện duy nhất của Đông Nam Á trong danh sách 32 ngôi làng được vinh danh năm đó.
Khu bảo tồn cách Hà Nội khoảng 70km và trung tâm thành phố Thái Nguyên (cũ) 10km, nằm trên trục tham quan khu du lịch Hồ Núi Cốc và không gian văn hóa chè Tân Cương. Từ vùng đất có nhiều đồi trọc, cây cối thưa thớt, nơi đây dần hình thành một bản làng xanh với những ngôi nhà sàn truyền thống.
Làng sinh thái bắt đầu được xây dựng từ năm 2003. Trưởng làng Nguyễn Thị Thanh Hải cùng những người đồng hành đã phủ xanh từng khoảng đất, tìm mua từng gốc cây và đưa 30 ngôi nhà sàn cổ từ vùng ATK Định Hóa về phục dựng, bảo tồn nguyên bản.
Sau hơn 20 năm, Thái Hải có khoảng 50 hộ với gần 200 nhân khẩu thuộc các dân tộc Tày, Nùng, Dao, Kinh cùng sinh sống và làm việc. Mô hình cộng đồng được tổ chức theo tinh thần gia đình, đề cao sự gắn kết, chia sẻ và cùng chăm lo cuộc sống chung.
Người dân ăn chung ba bữa mỗi ngày, cùng lao động và gây dựng một quỹ chung để chăm lo đời sống. Những người già neo đơn, người mắc bệnh hiểm nghèo và những hoàn cảnh yếu thế cũng được đón về nương náu, chăm sóc như người thân.
Công việc trong làng được phân chia dựa trên nhu cầu và khả năng của từng người. Người dân có thể chăm sóc rừng, trồng rau, làm chè, nấu ăn, bảo tồn nghề truyền thống, hướng dẫn du khách hoặc chăm sóc cảnh quan.
Nếp sống chung ấy được đặt bên cạnh hoạt động bảo tồn văn hóa. Tổ chức Du lịch Thế giới ghi nhận cộng đồng Tày tại Thái Hải vẫn duy trì ngôn ngữ, phong tục, nghi lễ, trang phục và các hình thức sinh hoạt truyền thống, đồng thời đưa những giá trị này vào sản phẩm du lịch.
Khu bảo tồn có các khu vực dành cho bảo tồn, ẩm thực, nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí và tổ chức sự kiện. Những ngôi nhà sàn nằm giữa các quả đồi trồng keo được sử dụng cho nhiều hoạt động như làm thuốc nam, chế biến chè xanh, bảo tồn và truyền dạy hát Then.
Du khách có thể tìm hiểu cách làm bánh, chế biến chè, nuôi ong, học hát Then, tập đàn Tính hoặc tham gia các hoạt động nông nghiệp. Những món ăn truyền thống của người Tày như khâu nhục, lợn quay, ốc xào măng chua, canh gà nấu mẻ, xôi ngũ sắc, nộm hoa chuối rừng và cá nướng than hoa cũng được đưa vào trải nghiệm.
Các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, vật lý trị liệu theo y học cổ truyền được đầu tư, nâng cấp song song với hoạt động trải nghiệm văn hóa. Những lễ hội như Lồng Tồng, Tết ăn cơm mới, múa chầu và múa sạp góp phần duy trì nhịp sống riêng của bản làng.
Hiện Thái Hải đón bình quân khoảng 40.000-50.000 lượt khách mỗi năm. Mô hình từng nhận Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN năm 2018, 2022 và Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN giai đoạn 2023-2025.
(Ảnh minh họa: TNM)
Tháng 1/2025, sản phẩm “Du lịch văn hóa Tày bản làng Thái Hải” được công nhận đạt OCOP 5 sao quốc gia. Tại Lễ trao Giải thưởng Du lịch Việt Nam 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức, Khu bảo tồn Làng nhà sàn dân tộc sinh thái Thái Hải tiếp tục được vinh danh ở hai hạng mục: Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất và Nhà hàng ăn uống phục vụ khách du lịch tốt nhất.
Từ những ngôi nhà sàn được phục dựng, những khu rừng được gây dựng và nếp sinh hoạt chung của cộng đồng, Thái Hải đang giữ văn hóa bản địa trong chính đời sống thường ngày. Mô hình này đồng thời tạo ra một không gian để du khách tiếp cận văn hóa Tày qua những việc cụ thể, thay vì chỉ quan sát từ bên ngoài.
Hoàng Lan (tổng hợp)
