Lai Châu – Cơ quan chức năng, chuyên gia và giới luật sư cùng lên tiếng cảnh báo về xu hướng khai thác hình ảnh tai nạn, thiên tai để tạo nội dung trên mạng xã hội, gây hệ lụy đối với an toàn cộng đồng và chuẩn mực đạo đức.
- Những vệt sạt trên đồi báo động hậu quả lũ ở Mường Than
- Lần đầu Mỹ dùng vũ lực chặn tàu chở dầu phá phong tỏa cảng Iran
- Quân đội hỏa tốc điều quân ứng phó mưa lũ miền núi phía bắc
Sau vụ sạt lở trên tuyến ĐT127 tại xã Bum Tở, tỉnh Lai Châu, cơ quan chức năng đã khuyến cáo người dân “tuyệt đối không dừng lại để quay phim, chụp ảnh” tại khu vực nguy hiểm. Cảnh báo này được đưa ra khi nhiều người vẫn đứng quan sát và ghi hình giữa lúc đất đá tiếp tục đổ xuống, phản ánh một hiện tượng ngày càng phổ biến trên không gian mạng.
Đây không còn là câu chuyện riêng của một vụ sạt lở. Từ các vụ cháy nổ, tai nạn giao thông đến thiên tai, nhiều hiện trường cứu nạn nhanh chóng xuất hiện trên TikTok, Facebook Reels hay YouTube Shorts, nơi các video gây sốc thường lan truyền mạnh nhờ thuật toán ưu tiên thời gian xem, lượt bình luận và chia sẻ.
Cơ chế đó vô tình tạo ra phần thưởng cho những nội dung kịch tính khi lượng xem có thể chuyển hóa thành người theo dõi, doanh thu quảng cáo hoặc cơ hội hợp tác thương mại. Vì vậy, ngày càng có nhiều tài khoản theo sát các hiện trường thiên tai, cháy nổ hoặc tai nạn để ghi hình và đăng tải nhằm thu hút tương tác.
Thực tế này từng xuất hiện trong vụ cháy chung cư mini trên phố Khương Hạ, Hà Nội, đêm 12/9/2023 khiến 56 người thiệt mạng, khi rất đông người đứng bên ngoài hiện trường sử dụng điện thoại ghi hình dù lực lượng cứu hộ đang chạy đua với thời gian. Sau sự cố sập cầu Phong Châu, Phú Thọ, vào tháng 9/2024, nhiều video từ hiện trường cũng được cắt dựng, gắn nhạc và đặt tiêu đề giật gân để thu hút người xem.
Những ngày tháng 7/2026, câu chuyện tiếp tục lặp lại tại Lai Châu, buộc cơ quan chức năng phải công khai khuyến cáo người dân không dừng lại quay phim, chụp ảnh ở khu vực có nguy cơ sạt lở. Trong nhiều trường hợp, việc ghi nhận hiện trường để cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng hoặc báo chí là cần thiết, nhưng khi hình ảnh bị cắt dựng, thêm hiệu ứng và tiêu đề như “Khoảnh khắc kinh hoàng”, “Xem đến cuối” hay “May mắn thoát chết trong gang tấc”, thảm họa đã bị biến thành sản phẩm truyền thông nhằm tối đa hóa lượt xem.
Không ít video ghi cận cảnh nạn nhân tai nạn giao thông, người bị thương hoặc hoạt động cứu nạn thời gian qua đã vấp phải phản ứng gay gắt vì xâm phạm quyền riêng tư và thiếu sự tôn trọng đối với người gặp nạn. Tuy nhiên, sức hấp dẫn từ lượng tương tác khiến xu hướng sản xuất nội dung bằng mọi giá vẫn tiếp tục gia tăng.
Trao đổi với phóng viên Tiền Phong, TS xã hội học Đào Thu Hương cho rằng sẽ rất nguy hiểm nếu mọi biến cố xã hội đều được nhìn nhận trước hết bằng khả năng tạo lượt xem. Theo bà, khi các video về thảm họa thu hút hàng triệu lượt xem trong khi nội dung hướng dẫn kỹ năng an toàn chỉ tiếp cận được rất ít người, sự chú ý của công chúng đang bị chi phối bởi cảm xúc nhiều hơn giá trị thông tin.
Bà Hương phân tích: “Trong vòng xoáy ấy, nỗi đau của người khác rất dễ trở thành nguyên liệu để sản xuất nội dung. Theo thời gian, giới hạn đạo đức dần bị đẩy lùi, điều từng bị coi là phản cảm lại trở thành bình thường nếu nó đủ khả năng tạo tương tác. Hệ quả sẽ không chỉ dừng ở không gian mạng. Một bộ phận công chúng cũng dần thay đổi cách tiếp nhận các biến cố xã hội và người ta dần quen với việc tiêu thụ nỗi đau của người khác như một loại nội dung trên bảng tin mỗi ngày”.
Luật sư Nguyễn Linh, Đoàn Luật sư Hà Nội, nhận định: “Không ai phủ nhận giá trị của những hình ảnh do người dân ghi lại. Nhiều video đã giúp cơ quan chức năng xác định diễn biến thiên tai, hỗ trợ điều tra tai nạn hoặc cảnh báo cộng đồng. Nhưng quyền ghi hình không đồng nghĩa với khai thác nỗi đau của người khác để câu kéo tương tác. Báo chí chuyên nghiệp từ lâu đã đặt ra những chuẩn mực rất rõ về việc sử dụng hình ảnh nạn nhân, thi thể hay người đang trong trạng thái đau thương. Những giới hạn ấy tồn tại để bảo vệ phẩm giá con người. Không gian mạng cũng cần những giới hạn tương tự”.
Bên cạnh vấn đề đạo đức, cơ quan chức năng cũng cảnh báo nguy cơ mất an toàn khi người dân dừng lại quan sát tại khu vực sạt lở. Đất đá có thể bất ngờ đổi hướng theo địa hình và dòng nước, kéo theo cây lớn, đá tảng hoặc làm sập thêm phần taluy, khiến người và phương tiện bị vùi lấp trong thời gian rất ngắn.
Người dân được khuyến cáo giảm tốc độ và quan sát từ khoảng cách an toàn khi phát hiện dấu hiệu sạt lở như đất đá rơi, nước đục chảy qua đường hoặc mặt đường xuất hiện vết nứt. Nếu phía trước vẫn đang sạt lở hoặc không thể xác định mức độ an toàn của sườn dốc, cần dừng lại, quay đầu, chấp hành hướng dẫn của lực lượng chức năng và lựa chọn tuyến đường khác thay vì cố vượt qua hoặc dừng lại để quay phim, chụp ảnh.
Nguyên Hương (tổng hợp)
