Nhiều nghiên cứu cùng thực tế trong văn hóa ẩm thực Việt Nam cho thấy việc dùng tay khi thưởng thức một số món ăn giúp người ăn cảm nhận đầy đủ hơn kết cấu, hương vị và tăng trải nghiệm cá nhân trong mỗi bữa ăn.
- Hà Tĩnh khởi tố chín người trong vụ cá độ hơn 200 tỷ đồng
- Đề xuất tăng lương tối thiểu vùng cao nhất 390.000 đồng
- Nữ tài xế ở Nghệ An bị phạt 19 triệu vì vượt gác chắn đường sắt
Thói quen ăn bằng tay với các món như gỏi cuốn, bánh xèo, bánh tráng cuốn, ốc luộc hay gà luộc chấm muối tiêu chanh đã tồn tại từ lâu trong đời sống người Việt. Không chỉ xuất phát từ tập quán, cách thưởng thức này còn liên quan đến sinh lý học giác quan, đặc điểm thiết kế món ăn và những giá trị văn hóa gắn với bữa cơm gia đình.
Theo các nghiên cứu về sinh lý học giác quan trong ăn uống, việc bàn tay tiếp xúc trực tiếp với thức ăn giúp người ăn cảm nhận nhiệt độ, độ giòn, độ mềm hay độ dính trước khi đưa món ăn vào miệng. Quá trình này kích hoạt “pha giai đoạn đầu” của tiêu hóa, khi cơ thể bắt đầu tiết nước bọt và enzyme ngay từ lúc tay chạm vào thức ăn thay vì chỉ khi bắt đầu nhai.
Nhiều món ăn Việt cũng được tạo nên để người thưởng thức tự hoàn thiện trước khi ăn. Với gỏi cuốn, bánh tráng cuốn thịt heo hoặc bò lá lốt cuốn bánh tráng, người ăn cần tự cuốn, lựa chọn lượng rau, bún và nước chấm theo khẩu vị của mình, trong khi đũa hoặc dĩa khó có thể thay thế thao tác này.
Việc sử dụng tay còn giúp kiểm soát lực cuốn, cảm nhận độ căng của bánh tráng và giữ nguyên các nguyên liệu bên trong. Người ăn đồng thời chủ động quyết định tỷ lệ rau thơm, thịt, bún cũng như điều chỉnh độ mặn, cay của nước chấm, qua đó tạo nên trải nghiệm mang tính cá nhân hơn.
Đối với các món như bắp luộc, khoai lang nướng, ốc luộc hoặc hải sản hấp, bàn tay cũng hỗ trợ cảm nhận độ nóng phù hợp và kiểm soát lực khi bóc hoặc tách vỏ. Riêng các loại ốc như ốc bươu, ốc hương thường cần dùng tay kết hợp gai hoặc tăm mới có thể lấy trọn phần thịt bên trong mà không làm vỡ nát.
Bên cạnh yếu tố cảm giác, việc ăn bằng tay còn gắn với văn hóa ẩm thực Việt Nam. Trong nhiều gia đình hoặc những bữa tiệc quê, cả nhà cùng ngồi quanh mâm cơm, tự cuốn gỏi và chấm chung bát nước mắm tạo nên sự gắn kết, chia sẻ và gần gũi giữa các thành viên.
Yếu tố ký ức cũng góp phần làm tăng cảm nhận về hương vị. Nhiều người lớn lên cùng những bữa cơm được ông bà hoặc cha mẹ bốc cơm nắm, xôi hay bánh cho ăn nên khi trải nghiệm tương tự, cảm xúc tích cực được gợi lại, khiến món ăn trở nên hấp dẫn hơn trong cảm nhận.
Một số nghiên cứu về hành vi ăn uống cũng cho thấy dùng tay thường khiến thời gian ăn kéo dài hơn do phải thực hiện nhiều thao tác như bóc, lể hoặc cuốn. Điều này giúp cơ thể có thêm thời gian nhận biết tín hiệu no, đồng thời khiến người ăn tập trung hơn vào món ăn, hiện tượng được các nhà nghiên cứu ẩm thực gọi là ăn trong chánh niệm.
Có thể thấy, việc dùng tay để thưởng thức một số món ăn Việt không đơn thuần là thói quen mà còn phản ánh cách món ăn được thiết kế để phát huy đồng thời xúc giác, kết cấu, nhiệt độ và yếu tố văn hóa. Chính những yếu tố này góp phần tạo nên trải nghiệm trọn vẹn, khiến nhiều món ăn vẫn được người Việt ưu tiên thưởng thức bằng tay thay vì sử dụng các dụng cụ ăn uống.
Hoàng Lan (tổng hợp)
