Những áp lực từ công việc, kinh tế cùng cảm giác khó kết nối với vợ con có thể khiến một số người cha thu mình, mất ngủ và đối mặt với các vấn đề sức khỏe tâm thần.
- Thái Nguyên số hóa 149 vùng chè bằng GPS để nâng giá trị sản phẩm
- Cựu Thứ trưởng Nguyễn Bá Hoan nộp gần hết 16,3 tỷ đồng hối lộ
- Bé gái 14 tuổi ở Thanh Hóa được tìm thấy an toàn sau nhiều giờ mất tích
Anh Tuấn, 38 tuổi, từng tìm đến Viện Sức khỏe Tâm thần Bạch Mai sau thời gian dài mất ngủ, đau đầu và thường xuyên cáu gắt khi công việc gặp khó khăn. Bác sĩ chẩn đoán anh mắc rối loạn lo âu tổng quát liên quan đến stress kéo dài, trong bối cảnh anh ngày càng cảm thấy mình không còn giữ được vai trò quen thuộc trong gia đình.
Mỗi tối sau bữa cơm, Tuấn thường ngồi nhìn vợ kèm con học bài và đôi khi cố gắng tham gia, nhưng con trai 5 tuổi vẫn chỉ tìm mẹ. Anh từng vào bếp, muốn ngủ cùng con hay làm việc nhà để san sẻ với vợ, song những nỗ lực này khiến anh càng nhận ra mình không tháo vát bằng vợ và dần có cảm giác bị “biến mất khỏi chính gia đình của mình”.
Trong khi đó, công việc của Tuấn cũng bắt đầu bất ổn khi các dự án liên tục trì hoãn, thu nhập giảm và nguy cơ phải chuyển việc xuất hiện. Anh chọn cách giữ những lo lắng đó cho riêng mình vì biết vợ đã phải gánh phần lớn việc kiếm tiền, chăm con, nấu nướng, đưa đón và lo toan sinh hoạt gia đình.
Sự im lặng không khiến áp lực biến mất mà ngày càng kéo dài, khiến Tuấn nhiều đêm không thể ngủ và liên tục tự hỏi: “Nếu một ngày không còn thu nhập, gia đình có cần tôi nữa không? Vai trò của tôi trong ngôi nhà này là gì?”. Khi những suy nghĩ tiêu cực xuất hiện ngày càng nhiều, anh mới quyết định đi khám và nhận được chẩn đoán rối loạn lo âu tổng quát liên quan stress kéo dài.
Câu chuyện của anh Quân, 40 tuổi, cũng cho thấy một dạng áp lực tương tự. Anh muốn chia sẻ việc gia đình với vợ nhưng thường cảm thấy vụng về vì không biết nấu những món con thích, khó kiên nhẫn chơi với con lâu như mẹ và thường chậm hơn vợ trong việc ghi nhớ những việc cần làm.
Đúng thời điểm đó, công việc của Quân gặp biến động khi một dự án lớn thất bại, công ty cắt giảm nhân sự và thu nhập trở nên không ổn định. Anh nhiều lần muốn nói với vợ về những lo lắng của mình nhưng lại im lặng vì thấy vợ đã quá mệt, sau đó ít trò chuyện hơn và thường tìm lý do để ở một mình.
Người vợ kể: “Chúng tôi ngủ riêng, các con chỉ bám mẹ, mọi ăn uống, sinh hoạt, học hành đều gắn với mẹ. Tôi cũng cố gắng lo mọi việc để chồng được thảnh thơi”. Chỉ đến khi đi khám vì mất ngủ kéo dài, Quân mới nhận ra tình trạng của mình không đơn thuần là mệt mỏi do công việc.
“Thứ khiến anh kiệt sức là cảm giác bị tách khỏi chính gia đình mình”, bác sĩ Nguyễn Khắc Dũng, giảng viên Khoa Tâm lý và Khoa học Giáo dục, Đại học Đại Nam, người điều trị cho Quân, nói.
Theo bác sĩ Dũng, sự “ra rìa” của người cha trong gia đình là vấn đề ít được gọi tên, trong đó cảm giác cô đơn đôi khi xuất phát từ việc người đàn ông cho rằng mình không còn được cần đến. Khi vai trò quen thuộc như người kiếm tiền, bảo vệ gia đình bị lung lay mà thiếu sự kết nối cảm xúc với vợ con, họ có thể thu mình và chịu đựng một mình.
“Khi vai trò quen thuộc, người kiếm tiền, người bảo vệ gia đình bị lung lay, trong khi họ không tìm được kết nối cảm xúc với vợ con, nguy cơ rất lớn là họ sẽ thu mình, chịu đựng một mình, lâu dài dẫn đến lo âu, kiệt sức hoặc trầm cảm âm thầm”, bác sĩ chia sẻ.
Tại Việt Nam chưa có thống kê chính thức về hiện tượng này, nhưng các bác sĩ tâm lý tại Bệnh viện Bạch Mai cùng một số phòng khám tư nhân ở Hà Nội và TP HCM ghi nhận số nam giới đến khám vì các biểu hiện liên quan stress, trầm cảm, rối loạn lo âu và mất ngủ ngày càng tăng.
Một nguyên nhân được bác sĩ Dũng chỉ ra là nhiều người cha rất yêu con nhưng không biết cách tạo dựng mối quan hệ riêng với trẻ. Việc thường xuyên nghe con nói “chỉ đòi mẹ” hoặc “chỉ kể chuyện với mẹ” có thể khiến người cha cảm thấy mình không có vị trí đặc biệt, nhất là khi sau giờ làm, các công việc trong gia đình đã gần như được vợ hoàn tất.
Tình trạng này cũng có thể liên quan đến chính cách người đàn ông đối phó với cảm giác thất bại. Khi thấy mình không làm tốt vai trò kỳ vọng, họ có xu hướng tránh né thay vì nói ra khó khăn, từ đó tự rút khỏi vòng kết nối gia đình trước khi nghĩ rằng mình bị người khác đẩy ra ngoài.
Những quan niệm về nam tính cũng khiến việc tìm kiếm sự giúp đỡ trở nên khó khăn hơn. Khi sức mạnh, khả năng tự lập và kiểm soát cảm xúc được xem là những đặc điểm phải có ở đàn ông, một số người không dễ thừa nhận mình buồn, lo lắng hay kiệt sức và càng ít chủ động tìm đến chuyên gia tâm lý.
“Họ chọn im lặng. Và sự im lặng đó khiến những người xung quanh rất khó nhận ra họ đang kiệt sức cho đến khi quá muộn”, bác sĩ Dũng nói.
Thay vì gọi tên cảm xúc, nam giới có thể biểu hiện căng thẳng thông qua mất ngủ, đau đầu, đau vai gáy, đau dạ dày, cáu gắt, làm việc quá sức, thu mình hoặc giảm giao tiếp. Stress kéo dài có thể tác động đến cơ thể thông qua các cơ chế liên quan hormone và hệ thần kinh, vì vậy những biểu hiện này cần được nhìn nhận trong tổng thể sức khỏe thay vì chỉ xem là sự mệt mỏi thông thường.
Theo tiêu chuẩn chẩn đoán DSM-5 của Hiệp hội Tâm thần học Mỹ, trầm cảm chủ yếu được xác định khi một người có ít nhất 5 triệu chứng kéo dài trong hai tuần, trong đó có khí sắc trầm hoặc mất hứng thú, thay đổi cân nặng hoặc khẩu vị, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi, khó tập trung và cảm giác vô dụng hoặc tội lỗi quá mức.
Ở nam giới, trầm cảm đôi khi biểu hiện nổi bật bằng cáu gắt, tức giận, hành vi nguy cơ hoặc lạm dụng chất thay vì biểu hiện buồn bã rõ ràng. Điều này có thể khiến tình trạng trầm cảm bị bỏ sót hoặc chẩn đoán muộn, làm người bệnh không nhận được hỗ trợ kịp thời.
Theo các chuyên gia, gia đình có thể góp phần tháo gỡ tình trạng này bằng cách tạo cơ hội để người cha chủ động xây dựng mối quan hệ với con. Những hoạt động đơn giản như cùng đọc sách, sửa đồ, chơi thể thao, nấu ăn hoặc trò chuyện mỗi ngày có thể giúp cha và con hình thành khoảng thời gian riêng, qua đó tăng sự gắn kết.
Người mẹ cũng có thể chủ động tạo không gian cho cha con bằng cách để người cha đảm nhận những việc cụ thể như đưa con đi học, đọc truyện, đưa con đi chơi cuối tuần hoặc cùng chuẩn bị bữa tối. Mục tiêu không chỉ là chia sẻ việc nhà mà còn giúp người cha có cơ hội xây dựng vai trò và sự kết nối của mình trong gia đình.
Khi mất ngủ, lo âu, cáu gắt, thu mình hoặc các biểu hiện thể chất kéo dài, việc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn là cần thiết thay vì tiếp tục chịu đựng một mình. Nhận diện sớm những thay đổi về sức khỏe tâm thần và tăng kết nối giữa các thành viên có thể giúp người cha không phải đứng ngoài chính gia đình của mình.
An Nhiên (tổng hợp)
