HÀ NỘI – Những căn phòng chỉ rộng vài mét vuông, những lối đi thiếu ánh sáng và các cửa hàng nhỏ sát mặt phố đang gắn với cuộc sống của nhiều gia đình, nơi chỗ ở và kế sinh nhai đan xen trong cùng một không gian.
- Đêm hội thưởng trà mở nhịp kết nối văn hóa Việt và thế giới
- Vàng hồi lên gần 3.950 USD, nhưng tín hiệu tạo đáy vẫn chưa rõ
- Lưu Minh Vũ: Từ MC Olympia đến công việc quản lý truyền hình
Tại Hàng Bạc, Hàng Bồ và Hàng Buồm, không ít hộ dân đã sinh sống qua nhiều thế hệ trong những căn nhà chật hẹp, xuống cấp. Khi thành phố tính toán phương án giãn dân và bố trí nhà ở xã hội, điều khiến họ cân nhắc không chỉ là nơi ở mới mà còn là công việc đã nuôi sống gia đình suốt nhiều năm.
Gia đình bà Minh (tên đã thay đổi) sống nhiều đời trong một con ngõ nhỏ trên phố Hàng Bạc. Khu đất rộng khoảng 100m2 hiện có 5 hộ dân với gần 10 nhân khẩu, cùng sinh hoạt trong ngôi nhà hai tầng có kết cấu phức tạp và nhiều hạng mục đã xuống cấp.
Diện tích tầng 1 thuộc quyền sở hữu của gia đình bà Minh và một người khác, trong khi tầng 2 có hai hộ sinh sống. Phía cuối ngõ là nơi ở của một cụ ông. Ranh giới sử dụng không gian giữa các gia đình không đơn giản, như cách bà Minh mô tả: “Mặt sàn tầng 1 là diện tích của gia đình tôi, nhưng mặt sàn tầng 2 đã là nhà người khác”. Gia đình bà Minh có lợi thế nhờ sở hữu phần diện tích tầng 1 sát mặt đường. Trước đây, các thành viên trong nhà kinh doanh hộp và phụ kiện đựng sản phẩm kim hoàn, phục vụ những cửa hàng chế tác vàng bạc trên phố.
Phần mặt tiền rộng hơn 3m được dùng làm nơi trưng bày hàng hóa và tiếp khách. Trong khi đó, các thành viên gia đình chuyển vào gian nhà phía trong, sau lối cầu thang, nơi thiếu ánh sáng tự nhiên và phải bật đèn gần như suốt ngày. Thị hiếu người mua thay đổi, các mẫu phụ kiện cũng không còn được ưa chuộng như trước khiến việc buôn bán ngày càng chậm. Gia đình bàn bạc dọn hàng tồn và chuyển sang cho thuê mặt bằng.
Không gian cho thuê chỉ khoảng 15-17m2, nhưng đem lại khoản thu gần 40 triệu đồng mỗi tháng. Số tiền này giúp gia đình trang trải sinh hoạt, chăm sóc mẹ già và dành dụm một phần tiết kiệm. Bởi vậy, khi đề cập kế hoạch di dời hàng nghìn người dân khỏi khu vực phố cổ, bà Minh mong muốn thành phố khảo sát kỹ hoàn cảnh từng hộ, lắng nghe nguyện vọng trước khi triển khai. Theo bà, cần xem xét riêng diện tích nhà ở, quyền sở hữu không gian và điều kiện sinh hoạt của từng gia đình, bởi không ít người đang dựa vào mặt bằng tại đây để duy trì thu nhập.
Sự khác biệt về quan điểm giữa các thế hệ cũng hiện diện trong những cuộc trò chuyện về việc chuyển đi. Người trẻ có thể muốn tìm một môi trường sống phù hợp hơn, nhưng với những người đã gắn bó nhiều năm, phố cổ vẫn thuận tiện cho cả sinh hoạt lẫn làm ăn. Bà Minh cho biết bản thân hài lòng với cuộc sống hiện tại và chưa có nhu cầu chuyển đến nơi khác.
Ông Nguyễn Văn Hoàng, sinh sống trên phố Hàng Bồ, nhận xét hoạt động kinh doanh mặt phố không còn sôi động như vài năm trước. Dù vậy, những căn nhà có vị trí thuận lợi vẫn tạo nguồn thu đáng kể từ việc cho thuê, trở thành chỗ dựa kinh tế của nhiều chủ sở hữu.
Theo khảo sát trên các diễn đàn bất động sản, cửa hàng tại khu vực phố cổ thuộc nhóm có giá thuê cao nhất Hà Nội. Nhà có mặt tiền rộng 4-6m thường được cho thuê với giá 40-60 triệu đồng mỗi tháng trở lên; những căn khoảng 40m2, cao 3-4 tầng, nằm ở vị trí đẹp và có mặt tiền chỉ khoảng 2,5m cũng có thể đạt mức thuê từ 100 triệu đồng mỗi tháng.
Ở một phía khác của phố cổ, câu chuyện của bà Trần Thị Tuyết (54 tuổi), sống tại ngõ 86 Hàng Bạc, lại bắt đầu từ một căn nhà chỉ rộng 9m2. Bà cho biết vừa mừng vừa lo khi nghe thông tin Hà Nội có chính sách hỗ trợ 902 hộ dân với 3.621 nhân khẩu thuộc nhóm khó khăn về nhà ở tại khu vực phố cổ được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.
Bà Tuyết chưa biết gia đình mình có nằm trong diện di dời hay không. Sau nhiều năm sống trong không gian chật chội, người phụ nữ mong muốn có nơi ở rộng rãi, sạch sẽ hơn, nhưng việc chuyển đi cũng khiến bà băn khoăn về công việc mưu sinh. Căn nhà của bà chỉ là một gian phòng được ngăn thành hai phần. Một bên đủ kê chiếc ghế gỗ dài gần 2m, rộng khoảng 0,6m và trải thêm manh chiếu nhỏ; phần còn lại dành cho tủ lạnh, kệ sắt đựng đồ cùng chiếc hòm tôn chứa đường, gạo, đỗ để nấu xôi.
Trước đây, gia đình không có nhà vệ sinh riêng mà phải sử dụng công trình chung với các hộ trong ngõ. Việc tắm giặt phải tính toán thời gian để tránh lúc đông người, còn xe máy không có chỗ để bên trong nên bà Tuyết phải dựng ngoài ngõ cả ngày lẫn đêm. Lối đi trong nhà cũng được tận dụng để đặt tủ bếp và bồn rửa bát. Không gian sinh hoạt của hai mẹ con vì thế luôn phải nhường chỗ cho những vật dụng phục vụ cuộc sống thường ngày.
Dù vậy, vị trí gần mặt phố lại giúp gia đình duy trì nghề bán xôi chè suốt hơn 50 năm qua. Từ khi còn trẻ, mẹ bà Tuyết đã nấu xôi chè mang ra phố bán để nuôi gia đình; sau này, bà tiếp tục học nghề và đi bán hàng tại nhiều tuyến phố cổ.
Hiện người mẹ đã yếu, ở nhà, còn bà Tuyết là người tiếp tục công việc. Mỗi ngày, bà thu lãi khoảng 200.000 đồng; vào các dịp lễ, Tết, ngày rằm và mùng một, thu nhập có thể tăng nhờ nhu cầu mua hàng nhiều hơn. Nói về phương án di dời, bà Tuyết cho biết sẽ đồng ý nếu gia đình thuộc diện phải chuyển đi. Bà chia sẻ: “Ở nơi mới có không gian thoải mái hơn, có công viên, chỗ tập thể dục và các tiện ích thì cũng tốt. Nhưng tôi lo nhất là sinh kế.
“Ở đây tôi có khách quen, ngày nào cũng có người mua, thu nhập tuy không cao nhưng đều đặn, bước chân ra ngõ là có tiền. Chuyển đến nơi khác, chưa biết có bán được hàng như hiện tại hay không”, bà chia sẻ. Tại số 53 Hàng Buồm, bà D. cũng có một lựa chọn sinh kế gắn chặt với khu phố đã sống suốt nhiều thập kỷ. Từ tỉnh lẻ lên Hà Nội khoảng 30 năm trước, bà từng làm công việc bốc vác ở chợ Đồng Xuân và nhận việc thuê trong khu phố cổ.
Nhận thấy nơi đây có thể đem lại thu nhập hằng ngày, bà chắt chiu mua một gian phòng rộng 5m2 nằm trên lối đi của khu tập thể để làm chỗ ở. Dù không gian nhỏ, đồ đạc ngổn ngang, bà vẫn không muốn rời đi vì cho rằng chỉ khi ở lại mới có thể tiếp tục kiếm tiền mỗi ngày. “Chợ búa giờ ít việc hơn ngày xưa nhưng tôi cũng kiếm được mấy chục một ngày mua thức ăn. Ở tuổi này, nếu chuyển đi tôi cũng chẳng biết làm nghề gì khác”, bà D. nói
Câu chuyện của vợ chồng bà Q., sống cùng khu tập thể, lại gắn với một căn nhà rộng 20m2. Khu nhà có tuổi đời khoảng 100 năm, nhiều vị trí đã xuống cấp nghiêm trọng, tường vôi bong tróc và xà nhà võng xuống, phải dùng ván gỗ chống đỡ để hạn chế nguy cơ sập.
Căn nhà của vợ chồng bà được mua với giá hơn 10 cây vàng vào đầu những năm 1990. Qua nhiều năm, họ phải liên tục gia cố để duy trì nơi ở, nhưng tình trạng tối tăm và xuống cấp vẫn khiến cả hai không khỏi lo lắng. Theo bà Q., giá nhà tại khu vực này vẫn ở mức cao, không dưới 100 triệu đồng/m2. Nhiều người ngần ngại chuyển đi bởi phố cổ có lợi thế về giao thông, gần trung tâm, thuận tiện mua bán và tìm kiếm việc làm.
Vợ chồng bà sống trên tầng 2, không có mặt bằng kinh doanh sát đường nhưng vẫn duy trì nghề thêu may đồ thờ cúng trong nhiều năm. Khách hàng chủ yếu là các cửa tiệm trong phố, nhờ đó bà có thu nhập để nuôi hai người con trưởng thành và trang trải cuộc sống gia đình.
Dù mong muốn được hỗ trợ chuyển đến nơi ở khác để cải thiện điều kiện sinh hoạt, vợ chồng bà Q. cho rằng phương án bồi thường hoặc quy đổi diện tích tái định cư cần tương xứng với giá trị nhà đất tại phố cổ. Đây là điều họ quan tâm để có thể ổn định cuộc sống sau khi rời nơi đã gắn bó nhiều năm.
Những câu chuyện trên diễn ra trong bối cảnh HĐND TP Hà Nội xem xét ban hành Nghị quyết về giải quyết chỗ ở cho nhóm đối tượng khó khăn tại khu vực phố cổ, phố cũ. Theo kết quả rà soát của UBND phường Hoàn Kiếm, có 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sống trong các nhà đông hộ, diện tích nhà ở bình quân dưới 5m2 sàn/người.
Thành phố đánh giá tình trạng này không đơn thuần là thiếu không gian sinh hoạt mà còn cho thấy điều kiện sống chưa đáp ứng mức tối thiểu, chưa phù hợp với mục tiêu bảo đảm quyền có nơi ở hợp pháp của công dân theo Điều 22 Hiến pháp năm 2013.
Phần lớn những ngôi nhà có đông người sinh sống là nhà ống, nhà cũ nằm sâu trong ngõ nhỏ. Lối thoát nạn hạn chế hoặc phải dùng chung, hệ thống điện được cải tạo chắp vá; nhiều nơi kết hợp sinh hoạt gia đình với kinh doanh và đun nấu, trong khi phương tiện chữa cháy khó tiếp cận.
Nếu xảy ra sự cố, nguy cơ thiệt hại về người và tài sản có thể rất lớn. Phần đông cư dân thuộc nhóm lao động tự do, thu nhập thấp, thiếu ổn định và không đủ khả năng mua nhà ở thương mại, vì vậy phương án mua hoặc thuê mua nhà ở xã hội được thành phố xác định là hướng giải quyết phù hợp.
Minh Tuấn (Tổng hợp)
