Các chuyên gia y tế cảnh báo tình trạng nhiều người trẻ lún sâu vào trầm cảm do tâm lý ám ảnh thua kém bạn bè và áp lực thành công quá sớm.
- Ung thư tại Việt Nam và thách thức từ việc phát hiện muộn
- Tên lửa Sarmat và khả năng tấn công từ quỹ đạo thấp của Nga
- Săn lùng rễ cây xáo tam phân giá 10 triệu đồng mỗi kg
Căn nguyên tâm lý và áp lực thua kém bạn bè ở giới trẻ hiện nay
Tại Khoa Sức khỏe tâm thần thuộc Bệnh viện E, các bác sĩ liên tục tiếp nhận những ca bệnh là người trẻ có biểu hiện tự buộc tội bản thân rất nghiêm trọng. Điển hình là một nữ sinh luôn coi mình là gánh nặng và làm cha mẹ thất vọng dù chỉ gặp những thất bại nhỏ trong học tập. Cô gái này thường xuyên diễn giải mọi sự việc xảy ra hàng ngày theo hướng tiêu cực nhất có thể đối với chính mình. Nếu bạn cùng phòng ít nói thì cô mặc định bản thân là người phiền phức hoặc đã làm điều gì đó sai trái. Những mặc cảm về sự yếu kém khiến người bệnh mất đi khả năng nhìn nhận khách quan về giá trị thực sự của cá nhân họ.
Một trường hợp khác là nam thanh niên 23 tuổi vẫn đang loay hoay với các tín chỉ dang dở trên giảng đường đại học trong suốt 5 năm qua. Trong khi bạn bè cùng lứa đã ổn định cuộc sống thì anh lại chọn cách vùi đầu vào trò chơi điện tử để trốn tránh thực tại,. Anh tự nhận bản thân là người lười biếng và thiếu ý chí theo đúng những lời phán xét gay gắt từ phía gia đình. Sự tự ti kéo dài đã bào mòn mọi động lực khiến anh luôn sợ hãi sự thất bại và chỉ trích từ xã hội. Đây là những ví dụ điển hình cho thấy việc tự đóng khung bản thân trong sự kém cỏi sẽ đẩy cá nhân vào bế tắc.
Các chuyên gia tâm lý đánh giá đây là xu hướng quy kết nội tại một cách tiêu cực đang trở nên vô cùng phổ biến trong xã hội. Thay vì nhìn nhận các yếu tố khách quan thì người bệnh lại coi mọi thất bại đều do bản chất kém cỏi của mình tạo ra. Trạng thái này dẫn đến hiện tượng bất lực học được khiến cá nhân không còn muốn nỗ lực để thay đổi nghịch cảnh hiện tại. Mỗi sai sót nhỏ đều trở thành bằng chứng củng cố thêm niềm tin về sự yếu kém về bản chất của bản thân họ. Sự tích tụ mặc cảm lâu dần khiến họ không còn đủ tự trọng để tìm kiếm sự hỗ trợ từ những người xung quanh.
Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới thì trầm cảm là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tự sát toàn cầu. Tại Việt Nam hiện có khoảng 20% thanh thiếu niên đang phải đối mặt với các vấn đề về sức khỏe tâm thần khác nhau. Đáng chú ý là có tới 65% người trẻ thuộc thế hệ Gen Z luôn cảm thấy áp lực nặng nề vì phải vượt trội hơn đồng lứa. Những mặc cảm tâm lý nếu không được can thiệp kịp thời sẽ dễ dẫn đến các trạng thái lâm sàng nghiêm trọng hơn. Việc nhận diện sớm các dấu hiệu tự ti là bước quan trọng đầu tiên để ngăn ngừa các hệ lụy đáng tiếc xảy ra.
Vai trò của gia đình trong việc hóa giải mặc cảm và phục hồi giá trị
Áp lực đè nặng lên vai người trẻ hiện nay xuất phát từ sự giao thoa của nhiều luồng văn hóa và giáo dục khắc nghiệt. Văn hóa giáo dục truyền thống với phương pháp so sánh kiểu con nhà người ta vô tình tạo ra những rào cản tâm lý rất lớn. Những đứa trẻ lớn lên trong sự kỳ vọng quá mức thường dễ rơi vào bẫy mặc cảm khi không đạt được các mục tiêu đề ra. Việc thành công sớm trở thành một tiêu chuẩn khắt khe khiến nhiều nỗ lực bù đắp của giới trẻ trở nên kiệt sức nhanh chóng. Sự so sánh này vô tình tước đi cơ hội để mỗi cá nhân được phát triển theo năng lực riêng biệt của mình.
Mạng xã hội đóng vai trò như một chất xúc tác mạnh mẽ làm trầm trọng thêm cảm giác thua kém ở nhiều người trẻ hiện đại. Những hình mẫu hoàn hảo được phô bày liên tục khiến cá nhân dễ dàng rơi vào trạng thái so sánh độc hại hàng ngày. Họ thường chỉ nhìn thấy thành tựu rực rỡ của người khác mà quên mất những nỗ lực thầm lặng đằng sau các hình ảnh đó. Cảm giác bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua cuộc sống tạo ra nỗi lo âu thường trực cho thế hệ mới. Mạng xã hội khiến ranh giới giữa thực tế và những chuẩn mực ảo trở nên vô cùng mong manh và dễ gây tổn thương.
Các bác sĩ khẳng định rằng sự trầm cảm không bắt nguồn từ việc người bệnh thiếu nỗ lực hay lười biếng trong đời sống. Sự thật là bộ não của họ đang xử lý các cảm xúc và ký ức theo một hướng méo lệch so với thực tế khách quan. Do đó những lời động viên mang tính chỉ đạo như cố lên hay hãy nghĩ tích cực thường không mang lại hiệu quả thực sự. Thậm chí những câu nói mang tính áp đặt này còn khiến người bệnh thấy mình không được thấu hiểu và càng thu mình lại. Sự phủ nhận cảm xúc của người bệnh chỉ làm tăng thêm sự cô độc trong hành trình chiến đấu với bệnh tật.
Gia đình cần thay đổi phương pháp tiếp cận bằng cách chuyển từ đánh giá sang đồng hành cùng con cái trong mọi hoàn cảnh. Sự hiện diện không phán xét và những câu hỏi quan tâm chân thành là liều thuốc quý giá nhất để chữa lành tâm hồn. Bước ngoặt của quá trình điều trị xảy ra khi bệnh nhân bắt đầu nhen nhóm lại suy nghĩ rằng mình vẫn có giá trị. Sự hồi phục bền vững đến từ việc học cách bao dung với những khiếm khuyết của chính mình thay vì cố gắng trở nên hoàn hảo. Cha mẹ cần kiên nhẫn đồng hành cùng con theo một lộ trình dài hạn để xây dựng lại niềm tin vào bản thân.
Theo: VnExpress
