Hàng loạt ngôi nhà cổ hơn một thế kỷ tuổi ở miền Tây Nam Bộ đang xuống cấp nghiêm trọng, trong khi chủ nhân bất lực trước gánh nặng bảo tồn và kinh phí trùng tu.
- Biển Đông xuất hiện áp thấp nhiệt đới đầu tiên trong năm 2026
- Cảnh sát An Giang bắt giám đốc lừa đảo chiếm đoạt 3,5 tỷ đồng
- Kỷ tử: Những công dụng sức khỏe từ loại quả “kim cương đỏ” quý giá
Di sản trăm tuổi trước sự bào mòn của thời gian
Giữa cái nắng cuối tháng 5, căn nhà cổ của gia đình bà Nguyễn Thị Ngà tại xã Thuận Mỹ, tỉnh Tây Ninh trở nên nhộn nhịp hơn thường ngày khi những người thợ bắt đầu sửa chữa phần mái đã xuống cấp nghiêm trọng. Sau nhiều năm chờ đợi công tác trùng tu từ các cơ quan chức năng nhưng chưa có kết quả, gia đình buộc phải tự bỏ kinh phí để cứu lấy công trình đang từng ngày hư hại. Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1924, mất khoảng 5 năm hoàn thành và từng là biểu tượng cho sự sung túc của một dòng họ danh giá trong vùng.
Mái ngói vỡ, tường nứt, nền gạch lún, cửa gỗ mục nát và nhiều chi tiết kiến trúc bị thời tiết tàn phá. Mỗi mùa mưa đến là một lần gia đình bà Ngà đối diện với nỗi lo thường trực. Nước mưa từ mái nhà dột xuống khắp nơi khiến đồ đạc hư hỏng, không gian thờ tự bị ảnh hưởng. Có thời điểm bà phải đặt hàng chục xô chậu khắp căn nhà để hứng nước. Tuổi đã ngoài 70, người phụ nữ vẫn ngày ngày cố gắng gìn giữ ngôi nhà tổ tiên như một cách lưu giữ ký ức của cả dòng họ.
Tại Đồng Tháp, nhà cổ Huỳnh Thủy Lê – một trong những công trình nổi tiếng nhất khu vực – cũng xuất hiện nhiều dấu hiệu xuống cấp. Mái ngói hư hỏng khiến nước mưa thấm vào các bức tường, tạo nên những mảng rêu mốc và làm bong tróc các chi tiết trang trí vốn là nét đặc sắc của công trình. Điều đáng tiếc là các công trình này không chỉ mang giá trị kiến trúc mà còn là chứng nhân lịch sử, phản ánh đời sống văn hóa, kinh tế và xã hội của vùng đất Nam Bộ qua nhiều thế hệ. Mỗi ngôi nhà cổ là một câu chuyện riêng về lịch sử gia tộc, về nghệ thuật xây dựng dân gian và về bản sắc văn hóa của cộng đồng địa phương.
Bảo tồn nhà cổ và hành trình giữ gìn ký ức văn hóa
Tại nhiều tỉnh thành miền Tây, việc bảo tồn nhà cổ đang trở thành một thách thức lớn. Phần lớn các công trình được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, đòi hỏi nguồn kinh phí rất lớn để duy tu và phục hồi. Trong khi đó, nhiều gia đình sở hữu nhà cổ không còn điều kiện kinh tế như trước, khiến việc bảo dưỡng thường xuyên trở nên khó khăn. Ở làng cổ Đông Hòa Hiệp, nhiều căn nhà trăm tuổi từng là niềm tự hào của địa phương nay đang xuống cấp từng ngày. Không gian kiến trúc vốn tinh xảo và độc đáo đang dần mất đi sức hấp dẫn khi nhiều hạng mục hư hỏng chưa được sửa chữa kịp thời.
Thực tế cho thấy việc bảo tồn nhà cổ không thể chỉ dựa vào nỗ lực của các hộ gia đình. Nhiều công trình đã được xếp hạng di tích, đồng nghĩa với việc mọi hoạt động sửa chữa đều phải tuân thủ quy định chuyên môn nhằm bảo đảm giữ nguyên giá trị gốc. Tuy nhiên, quy trình này đôi khi khiến chủ sở hữu gặp khó khăn khi cần xử lý các hư hỏng khẩn cấp để bảo đảm an toàn cho công trình. Các chương trình trải nghiệm cộng đồng, chúng sẽ có thêm nguồn kinh phí để duy trì và bảo tồn lâu dài.
Những mái ngói phủ màu thời gian, những hàng cột gỗ chạm khắc tinh xảo hay những gian thờ mang đậm dấu ấn truyền thống đều chứa đựng giá trị tinh thần khó có thể thay thế. Thế nhưng nếu thiếu sự chung tay của cộng đồng, các cơ quan quản lý và chính những người sở hữu công trình, những di sản quý giá ấy có thể chỉ còn tồn tại trong ký ức. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Ngà hôm nay cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống cho các thế hệ mai sau.
Theo: VnExpress
