Hồi sinh thuyền buồm ba vách trên vịnh Hạ Long

Ở tuổi 77, nghệ nhân Lê Đức Chắn đang hồi sinh thuyền buồm ba vách trên vịnh Hạ Long, khôi phục kỹ thuật cổ và mở hướng du lịch văn hóa bền vững.

Hành trình 17 đời giữ nghề đóng thuyền

Từng là hình ảnh quen thuộc của cư dân vùng biển Quảng Ninh, thuyền buồm ba vách cánh dơi gần như biến mất khi tàu máy phát triển mạnh từ thập niên 1990. Sau nhiều năm vắng bóng, những cánh buồm đỏ nay xuất hiện trở lại trên vịnh Hạ Long, gắn với nỗ lực của nghệ nhân Lê Đức Chắn. Ở tuổi 77, ông không chỉ khôi phục một phương tiện đi biển, mà còn tìm cách gìn giữ tri thức dân gian đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Lê Đức Chắn sinh ra trong gia đình có truyền thống 17 đời làm nghề đóng thuyền tại làng Cống Mương, Quảng Ninh. Từ nhỏ, ông đã theo cha ra xưởng, học cách chọn gỗ, uốn ván và lắp khung. Nghề đóng thuyền vì thế trở thành một phần cuộc sống. Thuyền buồm ba vách cánh dơi là dòng thuyền gỗ đặc trưng miền Bắc. Kết cấu gồm một đáy và hai mạn chính, tạo độ ổn định cao khi ra khơi. Điểm nổi bật là hệ thống buồm có thể điều chỉnh để “chạy ngược gió”.

Khi gặp gió ngược, thuyền di chuyển theo hình chữ chi. Người lái thay đổi dây lèo để tạo lực đẩy từ phản lực gió. Theo nghệ nhân, kỹ thuật này đòi hỏi kinh nghiệm và sự hiểu biết về luồng gió. Mỗi con thuyền là kết quả của nhiều tháng thi công. Gỗ phải đủ độ già và chịu mặn tốt. Các mối ghép được tính toán kỹ lưỡng để đảm bảo an toàn. Với ông Chắn, thuyền buồm không chỉ là phương tiện mưu sinh. Nó là di sản gắn với ký ức của cư dân vùng biển.

Nghệ nhân nhân dân Lê Đức Chắn truyền nhân đời thứ 17 của nghề đóng tàu.
(Ảnh: Chụp màn hình VnExpress).

Thuyền buồm dần lùi bước trước tàu máy

Từ những năm 1990, tàu động cơ phát triển mạnh tại Quảng Ninh. Tốc độ nhanh và công suất lớn khiến thuyền buồm truyền thống dần bị thay thế. Nghề đóng thuyền buồm vì thế suy giảm rõ rệt. Ông Chắn phải chuyển sang đóng tàu máy và tàu sắt để duy trì xưởng. Nhiều người cho rằng thuyền buồm đã lỗi thời. Hình ảnh cánh buồm trên vịnh Hạ Long thưa dần theo thời gian. Một kỹ thuật hàng hải cổ đứng trước nguy cơ mai một.

Tuy vậy, nghệ nhân vẫn giữ bản vẽ và kỹ thuật cũ. Ông coi đó là phần quan trọng của nghề tổ. Dù thị trường thay đổi, ông tin giá trị truyền thống sẽ có lúc được nhìn nhận lại. Chính niềm tin ấy giúp ông không từ bỏ hoàn toàn dòng thuyền buồm ba vách. Nghệ nhân mong muốn truyền nghề cho thế hệ trẻ. Ông nhắc lại lời dạy xưa rằng nghề tổ phải được gìn giữ. Nếu không truyền lại, mai sau sẽ mất. Với ông, hồi sinh thuyền buồm là trả món nợ tinh thần.

Cánh buồm đỏ trở lại và hướng đi du lịch mới

Bước ngoặt đến vào dịp Tết Bính Ngọ 2026, khi một đơn vị du lịch đặt đóng 10 chiếc thuyền buồm ba vách nguyên bản. Yêu cầu là giữ đúng thiết kế cổ và đảm bảo an toàn vận hành. Ba chiếc đầu tiên đã hoàn thành và hạ thủy trên vịnh Hạ Long. Cánh buồm đỏ nổi bật giữa nền nước xanh tạo ấn tượng mạnh với du khách. Nhiều người dân địa phương bày tỏ sự xúc động khi thấy hình ảnh quen thuộc trở lại. Thuyền buồm được kỳ vọng trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc thù. Du khách có thể trải nghiệm không gian biển theo cách truyền thống.

Ở tuổi 77, ông Chắn vẫn trực tiếp giám sát các công đoạn quan trọng. Ông chuyển dần việc quản lý cho con, nhưng vẫn tham gia đào tạo thợ trẻ. Theo ông, việc truyền nghề là trách nhiệm với tổ tiên và cộng đồng. Sự trở lại của thuyền buồm ba vách không chỉ mang ý nghĩa hoài niệm. Đây còn là nỗ lực kết hợp bảo tồn di sản với phát triển du lịch bền vững trên vịnh Hạ Long. Giữa nhịp sống hiện đại, những cánh buồm đỏ tiếp tục kể câu chuyện về biển.

Theo: VnExpress